กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เร่งขับเคลื่อนการจัดระเบียบการใช้ที่ดินป่าชายเลน พร้อมเดินหน้าแนวทางรถไฟ 5 ขบวนสู่การอนุรักษ์และพัฒนาคุณภาพชีวิตชุมชนอย่างยั่งยืน
นางรวีวรรณ ภูริเดช ปลัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม กล่าวว่า กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง (ทช.) ผลักดันการบังคับใช้ “ประกาศกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง เรื่อง ข้อกำหนด หลักเกณฑ์ มาตรการการใช้ประโยชน์ที่ดินในพื้นที่ป่าชายเลน ในเขตป่า และในเขตป่าสงวนแห่งชาติ พ.ศ. 2569” ได้ประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้วเมื่อวันที่ 27 มกราคมที่ผ่าน เพื่อยกระดับการบริหารจัดการพื้นที่ป่าชายเลนให้เป็นระบบ โปร่งใส และเป็นธรรม ควบคู่กับการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของชุมชนชายฝั่งในการดูแลทรัพยากรธรรมชาติอย่างยั่งยืน ซึ่งการจัดที่ดินทำกินให้ชุมชนในพื้นที่ป่าไม้คณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ (คทช.) ได้กำหนดแนวทางดำเนินการ 5 แนวทาง หรือ “รถไฟ 5 ขบวน” ถือเป็นกลไกสำคัญในการแก้ปัญหาที่ดินในพื้นที่ป่าไม้ของประเทศ โดยไม่ได้มุ่งเพียงการควบคุมพื้นที่เท่านั้น แต่ให้ความสำคัญกับการมีส่วนร่วมของชุมชนในการกำหนดแนวทางบริหารจัดการพื้นที่ร่วมกัน ส่งเสริมการใช้ประโยชน์ทรัพยากรอย่างเหมาะสม พัฒนาคุณภาพชีวิตประชาชน ควบคู่กับการเพิ่มพื้นที่สีเขียว ฟื้นฟูระบบนิเวศ และสนับสนุนเป้าหมายการจัดการธรรมชาติเชิงบวก รวมถึง การเปลี่ยนผ่านสู่สังคมคาร์บอนต่ำ และเป้าหมายการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ (Net Zero GHG Emission) ของประเทศในระยะยาว ทั้งนี้ นโยบายรถไฟ 5 ขบวน ประกอบด้วย ขบวนที่ 1 ชุมชนในเขตป่าสงวนแห่งชาติ ลุ่มน้ำชั้น 3 , 4 และ 5 ที่อยู่อาศัยก่อนมติคณะรัฐมนตรี เมื่อวันที่ 30 มิถุนายน 2541 ครอบคลุมพื้นที่ประมาณ 3.9 ล้านไร่ // ขบวนที่ 2 ชุมชนในเขตป่าสงวนแห่งชาติ ลุ่มน้ำชั้น 3 , 4 และ 5 ที่อยู่อาศัยหลังมติคณะรัฐมนตรีดังกล่าว โดยอาศัยคำสั่ง คสช. ที่ 66/2557 ครอบคลุมพื้นที่ประมาณ 3.7 ล้านไร่ ซึ่งผู้ได้รับอนุญาตต้องดำเนินการปลูกป่าตามมาตรา 16 และมาตรา 20 ภายใต้โครงการชุมชนปลูกป่าเศรษฐกิจ เพื่อสร้างรายได้จากการปลูกป่า // ขบวนที่ 3 ชุมชนในเขตป่าสงวนแห่งชาติ ลุ่มน้ำชั้น 1 และ 2 ทั้งก่อนและหลังมติคณะรัฐมนตรี 30 มิถุนายน 2541 มีพื้นที่รวมประมาณ 4.9 ล้านไร่ โดยผู้ได้รับอนุญาตต้องร่วมกันจัดระเบียบการใช้ที่ดิน ออกแบบการใช้ประโยชน์พื้นที่ และดำเนินการปลูกป่าตามแนวพระราชดำริ “ปลูกป่า 3 อย่าง ประโยชน์ 4 อย่าง” เพื่อสร้างป่าและสร้างรายได้ควบคู่กัน // ขบวนที่ 4 ชุมชนที่อยู่อาศัยในเขตป่าอนุรักษ์ ทั้งก่อนและหลังมติคณะรัฐมนตรี 30 มิถุนายน 2541 และสุดท้าย ขบวนที่ 5 ชุมชนในพื้นที่ป่าชายเลน ครอบคลุมพื้นที่เพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ พื้นที่เกษตรกรรม รวมถึงพื้นที่เมืองและสิ่งก่อสร้างถาวร ซึ่งนโยบายดังกล่าวนับเป็นกลไกสำคัญของรัฐในการแก้ปัญหาที่ดินทำกินอย่างเป็นระบบ ควบคู่ไปกับการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ และการสร้างฐานเศรษฐกิจที่ยั่งยืนให้แก่ชุมชนในระยะยาว
ด้าน นายปิ่นสักก์ สุรัสวดี อธิบดีกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง (ทช.) กล่าวว่า กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง ได้ดำเนินงานภายใต้รถไฟขบวนที่ 5 ครอบคลุมพื้นที่ป่าชายเลนทั่วประเทศ ซึ่งมีลักษณะการใช้ประโยชน์หลากหลาย ทั้งพื้นที่เพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ พื้นที่เกษตรกรรม และชุมชนเมือง โดยยึดหลักการอนุรักษ์ควบคู่การอยู่ร่วมอย่างสมดุล เพื่อส่งเสริมการใช้ประโยชน์ทรัพยากรอย่างเหมาะสมตามศักยภาพพื้นที่ พร้อมฟื้นฟูป่าชายเลนที่เสื่อมโทรม เพื่อรักษาความสมบูรณ์ของระบบนิเวศชายฝั่ง ที่มีบทบาทสำคัญต่อการป้องกันการกัดเซาะชายฝั่ง การอนุบาลสัตว์น้ำ และการสร้างความมั่นคงทางอาหารให้กับชุมชนชายฝั่ง รวมทั้ง ให้ความสำคัญกับการมีส่วนร่วมของชุมชน การกำหนดแนวทางบริหารจัดการพื้นที่ร่วมกันระหว่างรัฐและประชาชน และการสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับการใช้ประโยชน์ทรัพยากรอย่างถูกต้องตามกฎหมาย เพื่อให้การแก้ปัญหาที่ดินในพื้นที่ป่าชายเลนเป็นไปอย่างเป็นธรรม ลดความขัดแย้ง และสามารถอยู่ร่วมกับทรัพยากรธรรมชาติได้อย่างยั่งยืน
