จังหวัดชายแดนภาคใต้ มีความหลากหลายของอาหารพื้นถิ่น ทั้งอาหารคาวและขนมหวานอันเป็นเอกลักษณ์ แต่ละเมนูล้วนเชื่อมโยงกับวิถีชีวิต ความเชื่อ และภูมิปัญญาที่สืบทอดกันมา โดย “อาเกาะ” คือหนึ่งในขนมโบราณของชาวไทยมุสลิมที่ยังคงสืบทอดจากรุ่นสู่รุ่น สะท้อนทั้งภูมิปัญญาและอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมของชุมชน ในพื้นที่อย่างชัดเจน
“อาเกาะ” เป็นขนมหวานที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว รูปทรงวงรี เนื้อขนมสีน้ำตาลนวล ทำจากวัตถุดิบหลักเรียบง่ายแบบดั้งเดิม ประกอบด้วย กะทิ ไข่เป็ด น้ำตาลแว่น และแป้งสาลี ซึ่งเป็นส่วนผสมที่หาได้ในท้องถิ่น รสชาติของอาเกาะโดดเด่นด้วยความหวานละมุน หอมกลิ่นไข่และควันกาบมะพร้าว
สำหรับในพื้นที่จังหวัดนราธิวาส มีแหล่งผลิตอาเกาะที่เป็นที่รู้จักและได้รับการยอมรับ อย่างร้านรุสนาอาเก๊าะ ตั้งอยู่ซอยพนาสณฑ์ 3 ตำบลบางนาค อำเภอเมืองนราธิวาส นางสาวมธุรวันต์ กาญเดชกุล เจ้าของร้าน เล่าว่า สูตรขนมอาเกาะได้รับการถ่ายทอดจากแม่ยาย ซึ่งสืบทอดต่อกันมาตั้งแต่รุ่นทวด ปัจจุบันตนถือเป็นทายาทรุ่นที่ 3 และทำขนมชนิดนี้มากว่า 17 ปีแล้ว เดิมอาเกาะนิยมทำเฉพาะในช่วงเดือนรอมฎอน หรือเดือนบวช แต่ด้วยความตั้งใจอนุรักษ์และต่อยอดขนมพื้นถิ่น จึงพัฒนาให้สามารถผลิตและจำหน่ายได้ตลอดทั้งปี โดยยังคงใช้สูตรดั้งเดิม ควบคู่กับการคัดสรรวัตถุดิบคุณภาพ เพื่อรักษารสชาติ
“…ขนมอาเกาะ เป็นขนมวัฒนธรรมของมุสลิม ถ้าเดือนบวชต้องมีขนมนี้ติดบ้าน ข้าวเหนียวสังขยา ขนมเปียนา ขนมแนบะ ก่อนหน้านี้เรียกขนมอาเดะกาเกาะ หมายถึงว่า พี่ๆ น้องๆ มารวมตัวกัน มาทำ ถ้าขึ้นบ้านใหม่ มีงานเข้าสุนัต ร่วมไม้ร่วมมือกันทำ และขนมนี้เป็นขนมถวายสุลต่าน ถวายรายา พอนานๆ ผันเป็นอาเกาะ…”
ขนมอาเกาะเป็นหนึ่งใน Soft Power สำคัญของจังหวัดนราธิวาส ที่สะท้อนอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรม มีการถ่ายทอดภูมิปัญญาท้องถิ่นผ่านรสชาติและกรรมวิธีดั้งเดิม อีกทั้งยังสามารถต่อยอดสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจและการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม ได้เปิดโอกาสให้นักท่องเที่ยวและผู้สนใจได้มาเรียนรู้ในทุกขั้นตอนการทำ
ปัจจุบัน “อาเกาะ” ได้รับความนิยมและเป็นที่รู้จักอย่างแพร่หลายมากขึ้นในฐานะขนมหวานพื้นถิ่นของภาคใต้ โดยในปีงบประมาณ 2566 กระทรวงวัฒนธรรม ได้ประกาศผลการคัดเลือกเป็นเมนูเชิดชูอาหารถิ่นของจังหวัดนราธิวาส ในกิจกรรม “1 จังหวัด 1 เมนู เชิดชูอาหารถิ่น” ภายใต้โครงการส่งเสริมและพัฒนายกระดับอาหารถิ่นสู่มรดกทางวัฒนธรรมและอัตลักษณ์ความเป็นไทย (Thailand Best Local Food) “รสชาติ…ที่หายไป The Lost Taste” เพื่อยกระดับอาหารท้องถิ่นให้เป็นที่ยอมรับในวงกว้างมากยิ่งขึ้น
