“จันทนา” หรือที่รู้จักในชื่อท้องถิ่นอย่าง “จันทน์ขาว” ในพื้นที่จังหวัดพัทลุงและตรัง รวมถึงฉะเชิงเทรา เป็นพืชสมุนไพรในวงศ์ RUBIACEAE มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Tarenna hoaensis Pit. แต่ที่น่าสนใจคือ คนส่วนใหญ่มักเข้าใจผิดว่าจันทนาเป็นชนิดเดียวกับจันทน์ขาว หรือจันทน์หอมอินเดีย (Santalum album L.) ซึ่งเป็นคนละชนิดกัน
จากการสำรวจของโครงการสำรวจและจัดทำข้อมูลพืชสมุนไพรในพื้นที่ป่าอนุรักษ์ ปีงบประมาณ พ.ศ. 2562 พบว่า จันทนาเป็นไม้พุ่มที่สูงถึง 4 เมตร มีลักษณะเด่นคือมีหูใบระหว่างโคนก้านใบรูปสามเหลี่ยม ปลายเรียวแหลมและตามกิ่งอ่อนและแผ่นใบด้านล่างมีขนสั้นประปราย ใบเดี่ยวเรียงตรงข้าม รูปไข่-รี ยาว 8-13 ซม. มีต่อมที่ซอกระหว่างเส้นกลางใบและเส้นแขนงใบ เนื้อใบหนา
เป็นพืชที่มีคุณค่าทางสมุนไพรสูงมาก ช่อดอกสีขาวครีมมีกลิ่นหอม ผลทรงกลมกว้าง 6-8 มิลลิเมตร แม้แก่นไม้จะไม่มีกลิ่นหอม แต่สรรพคุณทางยาไม่แพ้จันทน์หอมอินเดีย
จันทนาพบได้ทั่วประเทศในป่าดงดิบแล้ง และที่น่าสนใจยิ่งไปกว่านั้นคือ แม้จะเป็นคนละชนิดกับจันทน์หอมอินเดีย แต่ทั้งสองชนิดมีสรรพคุณคล้ายกันและมักใช้เข้ายาร่วมกันหลายตำรับเพื่อเสริมฤทธิ์กัน เช่น พิกัดจันทน์ทั้งห้า
จันทนามีสรรพคุณหลากหลาย ทั้งบำรุงเลือด-ลม บำรุงหัวใจ แก้ไข้ แก้ร้อนในกระหายน้ำ แก้ไข้ที่เกิดจากตับและดี แก้ไข้ทับระดู แก้กษัยไตพิการ ละลายลิ่มเลือด แก้โรคอัมพฤกษ์-อัมพาต แก้โรคริดสีดวงทวาร และแก้ไข้เลือดออก
ทั้งนี้ โครงการสำรวจและจัดทำข้อมูลพืชสมุนไพรในพื้นที่ป่าอนุรักษ์ย้ำเตือนว่า การนำพืชสมุนไพรไปใช้ ต้องคำนึงถึงความปลอดภัยและการขาดโอกาสในการรักษา ควรปรึกษาแพทย์แผนไทยหรือผู้เชี่ยวชาญก่อนนำไปใช้
