“ส่องฟ้าดง” หรือที่รู้จักในชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า 𝘊𝘭𝘢𝘶𝘴𝘦𝘯𝘢 𝘩𝘢𝘳𝘮𝘢𝘯𝘥𝘪𝘢𝘯𝘢 (Pierre) Pierre ex Guillaumin วงศ์ Rutaceae และมีชื่อเรียกอื่นๆ โปร่งฟ้า (ทั่วไป), ล่องฟ้า (อุดรธานี), สมุยหอม (นครศรีธรรมราช), เหม็น (จันทบุรี) นับเป็นสมุนไพรอัญมณีที่ถูกซ่อนอยู่ในผืนป่า ด้วยคุณสมบัติที่ครอบคลุมทั้งอาหาร ยารักษาโรคและความงาม
พืชมหัศจรรย์ชนิดนี้มีกลิ่นหอมเฉพาะตัวจากน้ำมันหอมระเหยที่มีอยู่ทุกส่วน ชาวบ้านในภาคอีสานเรียกว่า “ล่องฟ้า” ส่วนทางภาคใต้รู้จักในชื่อ “สมุยหอม” และจันทบุรีเรียกอย่างตรงไปตรงมาว่า “เหม็น” แม้ชื่อจะแตกต่างกันไปตามท้องถิ่น แต่คุณประโยชน์อันล้ำค่านั้นเป็นที่ยอมรับทั่วประเทศ
สำหรับคนรักอาหารรสจัด ยอดอ่อนของส่องฟ้าดงให้รสชาติเฉพาะตัวเมื่อนำมาจิ้มน้ำพริก หรือเป็นผักเครื่องเคียงกับลาบ ช่วยเพิ่มความสดชื่นและกลิ่นหอมให้กับอาหารพื้นบ้าน นับเป็นผักพื้นบ้านที่มีเอกลักษณ์ไม่เหมือนใคร
แต่ที่น่าทึ่งไปกว่านั้นคือ คุณสมบัติทางยา หมอพื้นบ้านหลายท้องที่ใช้รากของส่องฟ้าดงต้มน้ำดื่มเพื่อบรรเทาอาการไข้ แก้ปวดศีรษะและรักษาอาการผิดสำแดง โดยเฉพาะในการรักษาโรคหลอดลมอักเสบที่มักพบในช่วงเปลี่ยนฤดู
ที่สำคัญ ภูมิปัญญาท้องถิ่นยังใช้ส่องฟ้าดง ผสมกับสมุนไพรอื่นเพื่อรักษา “ไข้ทำมะลา” อาการไข้หมดสติที่มีความรุนแรงถึงขั้นเสียชีวิตโดยไม่ทราบสาเหตุ ซึ่งยังคงเป็นปัญหาสาธารณสุขในบางพื้นที่ห่างไกล นอกจากนี้ส่องฟ้าดงเป็นพืชที่มีศักยภาพสูงในการพัฒนาต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์สมุนไพรเชิงพาณิชย์ เนื่องจากมีสาระสำคัญหลายชนิดที่มีฤทธิ์ต้านการอักเสบและต้านอนุมูลอิสระ
นอกจากประโยชน์ด้านอาหารและยาแล้ว ส่องฟ้าดงยังมีคุณค่าทางนิเวศวิทยา ผลสุกสีชมพูสวยงามเป็นอาหารของนก ช่วยในการกระจายเมล็ดและขยายพันธุ์ตามธรรมชาติ อีกทั้งยังเป็นไม้ประดับที่สวยงามสำหรับการจัดสวนและภูมิทัศน์
