“เทียนสว่าง” หรือมีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Impatiens putii Craib พืชในวงศ์ Balsaminaceae ซึ่งจัดเป็นพืชถิ่นเดียว (Endemic species) ของประเทศไทยที่หาได้ยากและมีความเฉพาะเจาะจงต่อสภาพนิเวศวิทยาอย่างยิ่ง
ในทางพฤกษศาสตร์ “เทียนสว่าง” มีลักษณะเป็นไม้ล้มลุก ลำต้นมีความสูงได้ถึง 60 เซนติเมตร โดดเด่นด้วยใบที่เรียงเวียนรอบต้น แผ่นใบมีลักษณะอวบน้ำรูปไข่กว้าง ขนาดความยาวประมาณ 3–6 เซนติเมตร ขอบใบจักเป็นซี่ฟันห่าง ๆ ซึ่งในบางต้นอาจพบต่อม 1 คู่บริเวณใกล้โคนใบด้านล่าง โดยมีก้านใบยาวได้ถึง 5 เซนติเมตร สำหรับจุดเด่นที่ดึงดูดสายตาคือดอกสีม่วงอ่อนที่จะออกเป็นดอกเดี่ยว บริเวณใต้กึ่งกลางข้อก้านดอกจะมีใบประดับรูปเส้นด้ายติดอยู่ โดยมีก้านดอกยาวประมาณ 2–5 เซนติเมตร
เมื่อพิเคราะห์ถึงโครงสร้างดอกอันซับซ้อนตามหลักวิชาการ พบว่าพืชชนิดนี้มีกลีบเลี้ยงทั้งหมด 4 กลีบ โดยกลีบคู่นอกมีรูปรี ความยาวประมาณ 1 เซนติเมตร ในขณะที่กลีบคู่ในมีลักษณะฝ่อไป ส่วนกลีบปากมีรูปทรงคล้ายแตร กว้างประมาณ 2 เซนติเมตร และมีเดือยดอกยาว 0.8–1 เซนติเมตร มีลักษณะโค้งงอ
สำหรับกลีบดอกนั้น กลีบกลางจะมีรูปทรงคล้ายรูปหัวใจ กว้างประมาณ 3 เซนติเมตร ยาวประมาณ 2.5 เซนติเมตร บริเวณโคนเป็นสันคล้ายปีก ในส่วนของกลีบปีกจะมีการเชื่อมติดกันและแยกเป็นแฉกลึก ยาวประมาณ 2.5 เซนติเมตร ซึ่งกลีบคู่นอกจะมีขนาดใหญ่กว่ากลีบคู่ในและมีแต้มปื้นสีเหลืองแต้มอยู่บริเวณโคนดอกอย่างน่าอัศจรรย์ เมื่อดอกเจริญเติบโตเต็มที่จะให้ผลยาวประมาณ 1.5–1.7 เซนติเมตร ภายในมีเมล็ดผิวเป็นร่างแหและมีขนบิดเวียนอยู่โดยรอบ
ด้านสถานภาพและการกระจายพันธุ์ในธรรมชาติ นักพฤกษศาสตร์ระบุว่า “เทียนสว่าง” เป็นพืชที่พบได้เฉพาะในประเทศไทยเท่านั้น โดยมีรายงานการค้นพบทางภาคใต้ ในเขตจังหวัดประจวบคีรีขันธ์และจังหวัดชุมพร มักเจริญเติบโตตามเขาหินปูนเตี้ยๆ ใกล้ชายฝั่งทะเล ที่ระดับความสูงไม่เกิน 100 เมตรจากระดับน้ำทะเล โดยมีชื่อเรียกท้องถิ่นที่แตกต่างกันไปในแต่ละพื้นที่ โดยชาวชุมพรจะเรียกว่า “เทียนสว่าง” หรือ “ถอบแถบดอก” ส่วนในแถบจังหวัดประจวบคีรีขันธ์จะนิยมเรียกว่า “เทียนหิน”
เทียนสว่าง แผ่นใบหนา กลีบปากรูปแตร เดือยโค้งงอ กลีบดอกกลีบกลางรูปหัวใจ กลีบปีกคู่นอกใหญ่กว่าคู่ใน มีปื้นสีเหลืองที่โคน
