“พิศวงสีส้ม” มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Thismia gardneriana จัดเป็นพืชล้มลุกกินซากขนาดจิ๋วที่หาดูได้ยากยิ่งในธรรมชาติ ด้วยลักษณะพิเศษที่แตกต่างจากพืชทั่วไปอย่างสิ้นเชิง กล่าวคือ พืชชนิดนี้ดำรงชีวิตโดยไม่ต้องพึ่งพากระบวนการสังเคราะห์แสงแต่อย่างใด หากแต่อาศัยการดูดซึมสารอาหารจากเชื้อราในดินเพื่อหล่อเลี้ยงชีพ จึงจัดอยู่ในกลุ่มพืช Mycoheterotrophic ที่มีวิวัฒนาการการดำรงชีวิตอันน่าพิศวง ด้วยขนาดลำต้นที่มีความสูงไม่เกิน 5 เซนติเมตรจากพื้นดิน ส่วนที่สามารถมองเห็นได้เหนือผิวดินคือส่วนของดอก ซึ่งโผล่พ้นพื้นป่าขึ้นมาเพื่อรองรับการผสมเกสรโดยอาศัยแมลงเป็นพาหะ อย่างไรก็ดี ดอกของพิศวงสีส้มมีความสามารถในการผสมเกสรด้วยตัวเองได้ แม้จะมีอัตราความสำเร็จในการผสมพันธุ์ค่อนข้างต่ำก็ตาม ช่วงเวลาที่สามารถพบเห็นดอกบานได้คือระหว่างเดือนมิถุนายนถึงเดือนสิงหาคมของทุกปี ซึ่งตรงกับช่วงกลางฤดูฝนพอดี
พิศวงสีส้ม ครั้งนี้พบในพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองนาคา จังหวัดระนอง โดยเฉพาะบริเวณป่าชั้นกลางใกล้น้ำตกสายรุ้งละอองดาว ในท้องที่หมู่ที่ 5 ตำบลบ้านนา อำเภอกะเปอร์ รวมถึงพื้นที่ตำบลนาคา ตำบลกำพวน อำเภอสุขสำราญ ซึ่งล้วนเป็นพื้นที่ที่คงสภาพป่าดิบชื้นอันอุดมสมบูรณ์ตามธรรมชาติไว้ได้อย่างสมบูรณ์ เนื่องจากผืนป่าแห่งนี้ไม่เคยผ่านการทำสัมปทานตัดไม้มาก่อน ประกอบกับสภาพภูมิอากาศที่มีฝนตกชุกตลอดปี
การค้นพบและติดตามประชากรของพิศวงสีส้มในพื้นที่ดังกล่าว เป็นผลจากการลาดตระเวนเชิงคุณภาพด้วยระบบ Smart Patrol โดยเจ้าหน้าที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคลองนาคา ซึ่งแสดงให้เห็นถึงความสำคัญของการอนุรักษ์ระบบนิเวศป่าดิบชื้นที่มีสภาพสมบูรณ์สูง เพราะพืชชนิดนี้จะพบได้เฉพาะในผืนป่าที่ยังคงความอุดมสมบูรณ์ในระดับสูงมากเท่านั้น การสูญเสียหรือเสื่อมโทรมของระบบนิเวศป่า ย่อมหมายถึงการสูญหายของพรรณพืชหายากเช่นพิศวงสีส้มไปด้วยอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
