“อยากให้สถาบันการศึกษาและเยาวชนในพื้นที่ ได้มีโอกาสเรียนรู้แบบนี้ด้วย…”
นี่คือพระราชดำรัสอันเป็นจุดเริ่มต้นของเรื่องราวสุดซาบซึ้ง เมื่อคราวสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา เสด็จทอดพระเนตรแปลงทดลอง ณ อุทยานแห่งชาติเขาชะเมา-เขาวง เมื่อวันที่ 8 สิงหาคม 2562 ทรงเล็งเห็นว่า เยาวชนที่เติบโตมาในพื้นที่ที่มีปัญหาความขัดแย้งระหว่างคนกับช้างป่า ยังขาดโอกาสและความเข้าใจที่ถูกต้องในการปฏิบัติตัวเมื่อต้องเผชิญหน้ากับช้าง ซึ่งอาจเป็นอันตรายต่อชีวิตของเด็กๆ ได้
จากความห่วงใยอย่างลึกซึ้งในวันนั้น ได้ถูกสานต่อและกลายมาเป็น “คุณค่า” ที่เปลี่ยนแปลงการเรียนรู้ของเด็กๆ ไปตลอดกาล เปลี่ยน “ความกลัว” เป็น “การเรียนรู้” เจ้าหน้าที่ผู้ถวายงานได้น้อมนำพระประสงค์มาบูรณาการร่วมกับโรงเรียนบ้านน้ำกร่อยและชุมชนคชานุรักษ์ เปลี่ยนห้องเรียนสี่เหลี่ยมให้กลายเป็น “ห้องเรียนธรรมชาติ” จากการทดลองพาเด็กๆ ลงพื้นที่จริงเพียงครึ่งวัน กลับพบประกายความอยากรู้ในแววตาของเด็กๆ ที่สนุกสนานมากกว่าการนั่งฟังบรรยาย
กิจกรรมจึงถูกขยายผลเป็นค่ายเต็มวัน ผสมผสานศาสตร์ของครูป่าไม้ การอนุรักษ์ และ Active Learning เข้าไว้ด้วยกัน จนเกิดเป็นโปรเจกต์ “นักวิจัยน้อยคชานุรักษ์” ที่สอนให้เด็กๆ ไม่เพียงแต่รู้จักช้างป่า แต่ยังสอนให้พวกเขาคิด วิเคราะห์และตั้งคำถามอย่างสร้างสรรค์
เมื่อ “มูลช้าง” กลายเป็น “นวัตกรรมน้อย” เด็กๆ ได้ลงมือทำโครงงานค้นหาคำตอบด้วยตัวเอง สิ่งที่น่าทึ่งคือ ผลงานที่ออกมานั้นเต็มไปด้วยความคิดสร้างสรรค์ เช่น การนำขี้ช้างมาปลูกผัก การทำยากันยุงจากขี้ช้าง การเลี้ยงไส้เดือนด้วยขี้ช้าง การลงพื้นที่สำรวจความคิดเห็นของชุมชนต่อปัญหาช้างป่า
“พี่” คำเรียกขานที่เปี่ยมด้วยพระเมตตา ตลอดการดำเนินโครงการ ได้มีการบันทึกวิดีโอกราบทูลรายงานเป็นระยะ จนกระทั่งวันที่ 29 กันยายน 2564 ภาพที่สร้างความปลื้มปีติอย่างหาที่สุดไม่ได้ก็เกิดขึ้น เมื่อพระองค์ทรงโปรดให้ตัวแทนนักเรียนเข้าเฝ้าเพื่อถวายรายงานผลการทดลอง
บรรยากาศในวันนั้นเต็มไปด้วยความอบอุ่นและเป็นกันเอง ทรงร่วมกิจกรรมและรับฟังเด็กๆ อย่างใกล้ชิด โดยทรงเรียกแทนพระองค์เองว่า “พี่” อีกทั้งยังทรงมีพระอารมณ์ขัน แย้มพระสรวลและตรัสแซวว่า “เจ้าหน้าที่แอบใช้นักเรียนมาช่วยทำวิจัยหรือเปล่าเนี่ย” สร้างรอยยิ้มและความประทับใจให้กับทุกคนที่เฝ้ารับเสด็จ
เมล็ดพันธุ์แห่งความรู้ที่เติบโตงอกงาม ด้วยพระดำรัสชื่นชมในวันนั้น โครงการได้ถูกขยายผลไปยังโรงเรียนอื่นๆ โดยความร่วมมือจากหลายหน่วยงาน และยังทรงมีพระประสงค์ให้นำรูปแบบนี้ไปปรับใช้ในพื้นที่จังหวัดกาญจนบุรี ภายใต้มูลนิธิภูบดินทร์ในพระบรมราชูปถัมภ์ จนเกิดเป็นกิจกรรม “ยุววิจัย ป่า 3 อย่าง ประโยชน์ 4 อย่าง”
แม้ในช่วงก่อนจะทรงพระประชวร พระองค์ก็ยังเสด็จไปร่วมกิจกรรมกับเหล่านักวิจัยน้อยในโรงเรียนขยายผลอีกหลายครั้ง เป็นภาพสะท้อนที่ตอกย้ำให้เห็นถึงพระเมตตาและความห่วงใยที่ทรงมีต่อเยาวชนไทยเสมอมา
เรื่องราวของ “นักวิจัยน้อยคชานุรักษ์” จึงไม่ใช่แค่การจัดค่ายวิทยาศาสตร์ แต่คือการมอบ “เกราะป้องกัน” และ “อาวุธทางปัญญา” ให้เด็กๆ ได้เติบโตและอยู่ร่วมกับธรรมชาติได้อย่างยั่งยืน
