“กรดน้ำ” หรือที่รู้จักกันในนามทางวิทยาศาสตร์ว่า Scoparia dulcis L. ซึ่งจัดอยู่ในวงศ์ Plantaginaceae โดยพืชชนิดนี้มักถูกมองว่าเป็นเพียงวัชพืชที่พบได้ทั่วไปตามเขตร้อน แต่ในทางวิชาการและแพทย์แผนโบราณ กลับพบว่าเป็นพืชที่มีคุณค่าและถูกนำไปใช้เป็นส่วนประกอบในตำรับยาสมุนไพรหลากหลายขนาน โดยเฉพาะอย่างยิ่งมีสรรพคุณที่โดดเด่นในการช่วยแก้ไข้มาลาเรียรวมถึงมีฤทธิ์ในการต้านเซลล์มะเร็ง ซึ่งกำลังได้รับความสนใจในวงการวิจัยอย่างมาก
สำหรับลักษณะทางพฤกษศาสตร์ของกรดน้ำนั้น จัดเป็นไม้ล้มลุกหรือไม้พุ่มขนาดเล็กที่สามารถเจริญเติบโตจนมีความสูงได้ถึง 1 เมตร เอกลักษณ์เด่นคือมีขนขึ้นตามข้อ บริเวณใบจะเรียงตรงข้ามกันหรือเรียงรอบข้อ โดยใบมีรูปไข่หรือแกมรูปขอบขนาน ขนาดความยาวประมาณ 0.5–3.5 เซนติเมตร โคนใบเรียวจรดก้านใบที่มีความยาวราว 0.5–1 เซนติเมตร ส่วนขอบใบมีลักษณะจักคล้ายซี่ฟันและหากสังเกตที่แผ่นใบด้านล่างจะพบต่อมโปร่งแสงกระจายอยู่ทั่วไป
ในส่วนของดอก จะออกเป็นกระจุกตามข้อตั้งแต่ 1–4 ดอก โดยมีก้านดอกยาวได้ถึง 1 เซนติเมตร ดอกมีสีขาวแต้มโคนสีม่วงอ่อน ประกอบด้วยกลีบเลี้ยง 4 กลีบ รูปขอบขนานแกมรูปไข่ ยาวประมาณ 1.5 มิลลิเมตร ซึ่งจะขยายขนาดขึ้นเมื่อกลายเป็นผลและมีขนครุยบริเวณขอบ ขณะที่กลีบดอกมี 4 กลีบ เรียงซ้อนเหลื่อมกันเป็นรูปขอบขนาน ยาวประมาณ 3 มิลลิเมตร บริเวณปากหลอดกลีบดอกมีขนขึ้นหนาแน่น โดยกลีบบนจะมีขนาดใหญ่กว่ากลีบอื่นเล็กน้อย นอกจากนี้ยังมีเกสรเพศผู้ 4 อัน ซึ่งมีความยาวไล่เลี่ยกับกลีบดอก เช่นเดียวกับก้านเกสรเพศเมียที่มีความยาวเท่าๆ กัน ส่วนรังไข่ภายในแบ่งเป็น 2 ช่อง เมื่อดอกแก่จะกลายเป็นผลแห้งที่แตกออกเป็น 4 ซีก มีเส้นผ่านศูนย์กลางขนาด 2–3 มิลลิเมตร ภายในบรรจุเมล็ดขนาดเล็กไว้เป็นจำนวนมาก
จากการสืบค้นต้นทางอนุกรมวิธานระบุว่า สกุล Scoparia L. นี้ ในอดีตเคยถูกจัดให้อยู่ภายใต้วงศ์ Scrophulariaceae มีสมาชิกอยู่ประมาณ 20 ชนิด โดยส่วนใหญ่มีถิ่นกำเนิดและพบมากในแถบอเมริกาเขตร้อน ชื่อสกุลคำว่า “Scoparia” เป็นภาษาละตินที่หมายถึง “คล้ายไม้กวาด” ซึ่งมีรากศัพท์มาจากคำว่า “scopa” ที่แปลว่ากิ่งไม้หรือไม้กวาด สอดคล้องกับชื่อสามัญในภาษาอังกฤษที่หลากหลาย เช่น Goat weed, Licorice weed, Macao tea และ Sweet broom weed
ความน่าสนใจอีกประการของกรดน้ำคือ ความผูกพันกับวิถีชีวิตไทย สะท้อนผ่านชื่อเรียกท้องถิ่นที่แตกต่างกันไปในแต่ละภูมิภาค เช่น ชาวกรุงเทพฯ เรียกว่า กรดน้ำ, กระต่ายจามใหญ่ หรือมะไฟเดือนห้า ส่วนทางปราจีนบุรีเรียกว่า กัญชาป่า ในขณะที่ภาคกลางเรียกขัดมอนเล็กหรือหนวดแมว ทางภาคเหนือเรียกว่า ยูกวาดแม่หม้าย, หญ้าหัวแมงฮุน หรือหญ้าขัดหิน ส่วนภาคตะวันออกเฉียงใต้เรียกสั้นๆ ว่า หญ้าขัด นอกจากนี้ยังมีชื่อเรียกเฉพาะในกลุ่มชาติพันธุ์ เช่น ข้างไลดุ ในภาษากะเหรี่ยงแม่ฮ่องสอน และหญ้าจ้าดตู๊ด หรือหญ้าพ่ำสามวัน ในภาษาเงี้ยวแม่ฮ่องสอน ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าพืชชนิดนี้กระจายพันธุ์อยู่ทั่วทุกตารางนิ้วของประเทศไทยและถูกนำมาใช้ประโยชน์ในวิถีชุมชนมาอย่างยาวนาน
