“มะดูก” มีชื่อวิทยาศาสตร์ Siphonodon celastrineus Griff. จัดอยู่ในวงศ์ Celastraceae โดยชื่อสกุล Siphonodon มาจากภาษากรีกโบราณ หมายถึง “หลอด” และ “ซี่ฟัน” ซึ่งสื่อถึงลักษณะเฉพาะของดอกไม้
พืชในสกุลนี้มีรายงานพบทั่วโลกประมาณ 7 ชนิด กระจายพันธุ์ในเอเชียเขตร้อนและประเทศออสเตรเลีย แต่ในประเทศไทยพบเพียงชนิดเดียว คือ “มะดูก” จึงนับเป็นพรรณไม้ที่มีความสำคัญทั้งในด้านอนุกรมวิธานและการอนุรักษ์
ในทางพฤกษศาสตร์ มะดูกเป็นไม้ยืนต้นขนาดใหญ่ สูงได้ถึง 30 เมตร มีใบเดี่ยวเรียงเวียนสลับ รูปรี รูปขอบขนาน หรือแกมรูปไข่ ขอบใบจักเป็นซี่ฟันหรือจักมนตื้น ๆ ส่วนช่อดอกออกเป็นช่อกระจุกสั้นตามซอกใบ หรืออาจพบเป็นดอกเดี่ยว
ดอกประกอบด้วยกลีบเลี้ยงและกลีบดอกอย่างละ 5 กลีบ พร้อมเกสรเพศผู้ 5 อัน ขณะที่ผลมีลักษณะคล้ายผลผนังชั้นในแข็ง รูปรีหรือรูปไข่กลับ ผิวขรุขระ ภายในมีเมล็ดรูปรีแบนหลายเมล็ด
มะดูกมีการกระจายพันธุ์ตามธรรมชาติในประเทศอินเดีย เมียนมา กลุ่มประเทศอินโดจีน มาเลเซีย ฟิลิปปินส์ และเกาะนิวกินี ส่วนในประเทศไทยพบขึ้นตามป่าผลัดใบ ป่าดิบ ชายป่า และบริเวณเขาหินปูน สามารถเจริญเติบโตได้ดีในพื้นที่สูงถึงประมาณ 1,000 เมตรจากระดับน้ำทะเล
นอกจากนี้ มะดูกยังมีชื่อเรียกแตกต่างกันในแต่ละท้องถิ่น เช่น “บั๊กโค้ก” ในพื้นที่จังหวัดสุรินทร์ และ “ยายปลวก” ในจังหวัดสุราษฎร์ธานี สะท้อนถึงความผูกพันของชุมชนท้องถิ่นกับทรัพยากรธรรมชาติและความหลากหลายทางวัฒนธรรมของประเทศไทย
