“ระย้าทอง” เถาไม้ดอกรูปหัวใจสีเหลืองแต้มชมพู อัญมณีล้ำค่าแห่งป่าดิบเขาสูงภาคเหนือของไทย

บนยอดดอยสูงทางภาคเหนือของประเทศไทยที่สายหมอกและละอองฝนพัดผ่านตลอดปี ยังมีพรรณไม้หายากอันดกงามประดับพื้นป่าอย่าง “ระย้าทอง” มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Dactylicapnos scandens (D.Don) Hutch. จัดอยู่ในวงศ์ Papaveraceae พืชชนิดนี้มีลักษณะเป็นไม้เถาล้มลุกอายุหลายปี ทอดเลื้อยยาว 1–4 เมตร ออกจากเหง้า ลำต้นบอบบางเป็นร่องและแตกกิ่งแบบซิกแซก โดดเด่นด้วยใบประกอบ 3 ใบย่อยที่มีกิ่งพิเศษพัฒนายอดเป็นมือเกาะม้วนพันกิ่งไม้อื่น ใบรูปไข่แผ่นใบบาง ด้านบนสีเขียวเข้ม ด้านล่างมีนวล จุดเด่นสะดุดตาอยู่ที่ช่อดอกแบบช่อกระจะซึ่งออกตามปลายกิ่ง ดอกมีรูปร่างคล้ายหัวใจหรือคนโทคว่ำแบน กลีบเลี้ยงสีเหลืองแกมชมพู ผสานกับกลีบดอกสีเหลืองขอบแถบชมพูจรดปลายอย่างงดงาม เมื่อเจริญเต็มที่จะติดผลรูปไข่ถึงรูปใบหอกแกมขอบขนาน ภายในบรรจุเมล็ดรูปทรงไข่ขนาดเล็ก ระย้าทองถือเป็นพืชหายากและเป็นพืชชนิดเดียวในสกุลนี้ (Dactylicapnos) ที่สำรวจพบในประเทศไทย โดยมักเลื้อยพันตามไม้พุ่มในพื้นที่โล่งของป่าดิบชื้นและป่าดิบเขาสูงที่ความสูง 1,700–2,000 เมตรจากระดับน้ำทะเล พร้อมออกดอกและติดผลชูช่อรับฤดูฝนในช่วงเดือนมิถุนายนถึงสิงหาคม การคงอยู่ของระย้าทองจึงเป็นดรรชนีชี้วัดความสมบูรณ์และเป็นมรดกทางชีวภาพอันทรงคุณค่าของระบบนิเวศป่าดิบเขาสูงที่ควรค่าแก่การคุ้มครองถิ่นอาศัยตามธรรมชาติไว้อย่างยั่งยืน