“นิ้วนางวิสาขา” พืชถิ่นเดียวทรงคุณค่า ประดับพื้นป่าเต็งรังอีสานเหนือ

“นิ้วนางวิสาขา” (Ceropegia digitiformis Kidyoo) ในวงศ์ Apocynaceae พืชถิ่นเดียวที่มีความสำคัญต่อระบบนิเวศ โดยสำรวจพบในพื้นที่ป่าเต็งรังแถบภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน ซึ่งถือเป็นอีกหนึ่งดัชนีชี้วัดความอุดมสมบูรณ์ของความหลากหลายทางชีวภาพในผืนป่าไทย โดยทีมนักวิจัยค้นพบพืชเถาล้มลุกชนิดนี้ในบริเวณพื้นที่ป่าภูวัว-ภูลังกา การค้นพบดังกล่าวได้รับการตีพิมพ์ยืนยันในวารสารทางวิทยาศาสตร์ระดับสากล Taiwania โดยนักพฤกษศาสตร์ไทย ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงความอุดมสมบูรณ์ทางธรรมชาติและความเป็นเอกลักษณ์ของระบบนิเวศป่าเต็งรังในพื้นที่ภาคอีสาน

“นิ้วนางวิสาขา” มีลักษณะทางพฤกษศาสตร์เป็นไม้เถาล้มลุกอายุหลายปี มีหัวใต้ดินขนาดเล็กทรงเกือบกลม ลำต้นเหนือดินเลื้อยพันพืชอื่น ทุกส่วนมีน้ำยางใส ใบเดี่ยวออกตรงข้ามกัน แผ่นใบหนาคล้ายหนัง โดดเด่นด้วยช่อดอกแบบช่อกระจุกออกนอกซอกใบ กลีบดอกเชื่อมกันเป็นรูปกรวยแกมทรงกระบอกหงาย หลอดกลีบสีขาวครีมมีจุดประสีน้ำตาลแดง ปลายแยกเป็นแฉก และมีมงกุฎเกสรเพศผู้ 2 ชั้น ชั้นละ 5 พู โดยคำระบุชนิด ‘digitiformis’ หมายถึงโครงสร้างปลายมงกุฎวงนอกที่มีรูปร่างคล้ายนิ้วมือ อันเป็นที่มาของชื่อไทย

ในด้านนิเวศวิทยาและการกระจายพันธุ์ “นิ้วนางวิสาขา” มักเจริญเติบโตขึ้นร่วมกับพืชจำพวกหญ้าและไม้พุ่มขนาดเล็กตามพื้นป่าเต็งรัง ที่ระดับความสูงประมาณ 200–500 เมตรจากระดับน้ำทะเล มีช่วงเวลาออกดอกและติดผลในระหว่างเดือนสิงหาคมถึงตุลาคมของทุกปี โดยจัดเป็นพืชถิ่นเดียว (Endemic Species) ที่พบเฉพาะในประเทศไทยเท่านั้น