นายแพทย์ธนินทร์ เวชชาภินันท์ รองอธิบดีกรมการแพทย์ เปิดเผยว่า โรคมือ เท้า ปาก เกิดจากเชื้อไวรัสกลุ่มเอนเทอโรหลายสายพันธุ์ เช่น คอกซากีไวรัส A6, A16 และเอนเทอโรไวรัส 71 (EV71) พบมากในเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปีที่อยู่รวมกันในศูนย์เด็กเล็ก โรงเรียนอนุบาล หรือสถานที่ที่เด็กชอบไป เช่น บ้านบอล โรคนี้ติดต่อผ่านน้ำลาย น้ำมูก น้ำในตุ่มพอง และการไอจาม โดยสิ่งที่ผู้ปกครองมักไม่ทราบคือ เชื้อสามารถออกมากับอุจจาระได้นานหลายสัปดาห์ แม้หายป่วยแล้ว การเปลี่ยนผ้าอ้อมโดยไม่ล้างมือจึงเป็นช่องทางสำคัญในการส่งต่อเชื้อ ส่วนของเล่นที่เด็กหยิบเข้าปากสลับกันก็อาจแพร่เชื้อจากเด็กคนหนึ่งไปสู่อีกคนได้ และเนื่องจากเชื้อมีหลายสายพันธุ์ เด็กจึงสามารถป่วยซ้ำได้
นายแพทย์อาคม ชัยวีระวัฒนะ ผู้อำนวยการสถาบันสุขภาพเด็กแห่งชาติมหาราชินี กรมการแพทย์ กล่าวว่า อาการของโรคเริ่มจากมีไข้และเจ็บคอ จากนั้น 1–2 วันจะมีแผลในปาก ลิ้น และเหงือก ร่วมกับผื่นหรือตุ่มน้ำใสที่ฝ่ามือและฝ่าเท้า โดยอาจพบที่ก้นหรือหัวเข่าได้ด้วย ผู้ป่วยส่วนใหญ่หายเองภายใน 7–10 วัน และปัจจุบันยังไม่มียาต้านไวรัสเฉพาะ
ปัญหาที่พบบ่อยคือ เด็กเจ็บปากจนไม่กินหรือไม่ดื่มน้ำ เสี่ยงต่อภาวะขาดน้ำ จึงควรให้อาหารอ่อนและเย็น เช่น นมเย็นหรือไอศกรีม ให้ยาลดไข้พาราเซตามอลตามความเหมาะสม สังเกตปริมาณปัสสาวะที่ลดลง และให้เด็กหยุดเรียนอย่างน้อย 1 สัปดาห์ หรือจนกว่าตุ่มจะแห้ง
รศ.พิเศษ แพทย์หญิงวารุณี พรรณพานิช วานเดอพิทท์ นายแพทย์ทรงคุณวุฒิ กุมารแพทย์โรคติดเชื้อ กล่าวเพิ่มเติมว่า เด็กส่วนน้อย โดยเฉพาะผู้ติดเชื้อ EV71 อาจเกิดภาวะแทรกซ้อนทางสมองและหัวใจ ซึ่งอาการสามารถทรุดลงได้ภายในไม่กี่ชั่วโมง อาการสะดุ้งผวาบ่อยผิดสังเกต โดยเฉพาะขณะไม่ได้อยู่ในช่วงเคลิ้มหลับ อาจเป็นสัญญาณเตือนว่าเชื้อเริ่มส่งผลต่อก้านสมอง
หากเด็กมีไข้ตั้งแต่ 39 องศาเซลเซียส หรือมีไข้นานเกิน 2 วัน ซึม ปลุกตื่นยาก อาเจียนบ่อย สะดุ้งผวา มือสั่น เดินเซ แขนขาอ่อนแรง หายใจหอบ หรือมือเท้าเย็น ต้องรีบพาไปโรงพยาบาลทันที
ปัจจุบันมีวัคซีน EV71 สำหรับเด็กอายุ 6 เดือนถึง 5 ปี ซึ่งช่วยลดความเสี่ยงการป่วยรุนแรงจากเชื้อสายพันธุ์นี้ แต่ไม่สามารถป้องกันเชื้อสายพันธุ์อื่นได้ เช่น คอกซากีไวรัส A6 ที่พบมากในไทยช่วงหลัง ดังนั้น การป้องกันที่ครอบคลุมทุกสายพันธุ์ยังคงเป็นการล้างมือด้วยสบู่และน้ำ เนื่องจากเจลแอลกอฮอล์ฆ่าเชื้อกลุ่มนี้ได้ไม่ดี ควรทำความสะอาดของเล่นด้วยน้ำยาฟอกขาวเจือจาง และไม่ใช้แก้วน้ำหรือช้อนร่วมกัน
ทั้งนี้ สถาบันสุขภาพเด็กแห่งชาติมหาราชินีมีคลินิกวัคซีนเด็กและวัยรุ่น ทั้งในและนอกเวลาราชการ รวมถึงวันเสาร์ สามารถสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่โทร. 1415 สายตรงสถาบันสุขภาพเด็กแห่งชาติมหาราชินี
