สถาบันส่งเสริมความปลอดภัย อาชีวอนามัยและสภาพแวดล้อมในการทำงาน (สสปท.) เปิดตัวเครื่องมือประเมินวัฒนธรรมความปลอดภัย Safety Culture Assessment Tool for Thai Manufacturing Industry หรือ SCAT-TH ซึ่งพัฒนาขึ้นให้สอดคล้องกับบริบทอุตสาหกรรมการผลิตไทยโดยเฉพาะ ครอบคลุม 8 องค์ประกอบสำคัญ ช่วยให้สถานประกอบกิจการค้นหาจุดแข็งและช่องว่างด้านความปลอดภัย เปลี่ยนจากการปฏิบัติตามกฎระเบียบไปสู่การสร้างจิตสำนึกและพฤติกรรมความปลอดภัยอย่างยั่งยืน สอดรับทิศทางกระทรวงแรงงานภายใต้การขับเคลื่อนของนายจุลพันธ์ อมรวิวัฒน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงาน ที่มุ่งยกระดับคุณภาพชีวิตและความปลอดภัยของแรงงานไทย
ดร.นันทชัย ปัญญาสุรฤทธิ์ ผู้อำนวยการ สสปท. เปิดเผยว่า ปัญหาอุบัติเหตุและการเจ็บป่วยจากการทำงานยังคงเป็นความท้าทายสำคัญของโลก โดยองค์การแรงงานระหว่างประเทศ (ILO) รายงานว่า ในแต่ละปีมีผู้เสียชีวิตจากสาเหตุที่เกี่ยวข้องกับการทำงานเกือบ 3 ล้านคนทั่วโลก และก่อให้เกิดความเสียหายทางเศรษฐกิจคิดเป็นร้อยละ 3.94 ของผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศทั่วโลก
สำหรับประเทศไทย ภาคอุตสาหกรรมการผลิตเป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจ มีสัดส่วนผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศประมาณร้อยละ 25–27 และรองรับการจ้างงานในระบบกว่า 3.8 ล้านคน ดังนั้น การดูแลความปลอดภัยของแรงงานในภาคการผลิตจึงไม่ใช่เพียงการปฏิบัติตามกฎหมายหรือการจัดหาอุปกรณ์ป้องกันอันตรายเท่านั้น แต่จำเป็นต้องสร้างระบบความคิด ทัศนคติ และพฤติกรรมความปลอดภัยให้เกิดขึ้นในทุกระดับขององค์กร
ความปลอดภัยที่ยั่งยืนไม่ได้เกิดขึ้นจากการมีกฎระเบียบที่ดีเพียงอย่างเดียว แต่ต้องทำให้ทุกคนในองค์กรเห็นความสำคัญของความปลอดภัยและนำไปปฏิบัติจนกลายเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมการทำงาน
นี่จึงเป็นที่มาของการพัฒนาแบบประเมินวัฒนธรรมความปลอดภัย SCAT-TH ซึ่งเป็นเครื่องมือที่ สสปท. จัดทำขึ้นเพื่อประเมินระดับวัฒนธรรมความปลอดภัยให้เหมาะสมกับบริบทของอุตสาหกรรมการผลิตไทยโดยเฉพาะ
ที่ผ่านมา ประเทศไทยยังขาดเครื่องมือประเมินวัฒนธรรมความปลอดภัยที่ผ่านการตรวจสอบคุณภาพทางจิตมิติอย่างครบถ้วน และสามารถสะท้อนบริบททางสังคมและวัฒนธรรมการทำงานของคนไทยได้อย่างแท้จริง เนื่องจากเครื่องมือที่นำมาใช้ส่วนใหญ่เป็นการแปลหรือดัดแปลงจากต่างประเทศ ซึ่งอาจไม่ครอบคลุมลักษณะเฉพาะของสังคมไทย เช่น ความเกรงใจ การรักษาหน้า การหลีกเลี่ยงความขัดแย้ง รวมถึงความหลากหลายของแรงงานต่างด้าวในสายการผลิต
สสปท. จึงดำเนินการวิจัยเชิงผสมผสานเพื่อพัฒนา SCAT-TH ให้เป็นเครื่องมือที่ตอบโจทย์สถานประกอบกิจการไทย โดยผ่านการตรวจสอบความเที่ยงตรงและความเชื่อมั่นทางสถิติ ครอบคลุมการประเมิน 8 องค์ประกอบสำคัญ ได้แก่1. ความมุ่งมั่นของผู้บริหาร
2. การมีส่วนร่วมของพนักงาน
3. การสื่อสารด้านความปลอดภัย
4. กฎระเบียบและขั้นตอนการปฏิบัติงาน
5. การฝึกอบรมและการเรียนรู้
6. การรายงานและการเรียนรู้จากเหตุการณ์
7. ความเป็นธรรมด้านความปลอดภัย (Just Culture)
8. ลำดับความสำคัญด้านความปลอดภัย (Safety Priority)
จุดเด่นของ SCAT-TH คือช่วยให้สถานประกอบกิจการมองเห็นภาพรวมของวัฒนธรรมความปลอดภัยภายในองค์กรอย่างเป็นระบบ สามารถนำผลการประเมินไปค้นหาประเด็นที่ต้องพัฒนา วางแผนปรับปรุงการบริหารจัดการ และส่งเสริมให้ผู้บริหารและพนักงานมีส่วนร่วมในการสร้างสภาพแวดล้อมการทำงานที่ปลอดภัยมากยิ่งขึ้น
ทั้งนี้ การพัฒนา SCAT-TH ยังเป็นส่วนหนึ่งของการขับเคลื่อนภารกิจด้านความปลอดภัยในการทำงานของกระทรวงแรงงาน ภายใต้การกำกับดูแลของนายจุลพันธ์ อมรวิวัฒน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงาน ซึ่งให้ความสำคัญกับการยกระดับคุณภาพชีวิตแรงงาน การคุ้มครองความปลอดภัยในการทำงาน และการพัฒนาระบบบริหารจัดการด้านแรงงานให้มีประสิทธิภาพ โดย สสปท. มุ่งนำองค์ความรู้ งานวิจัย และนวัตกรรมด้านความปลอดภัยมาสนับสนุนให้สถานประกอบกิจการสามารถนำไปใช้ได้จริงและเกิดผลเป็นรูปธรรม
เป้าหมายไม่ใช่เพียงการทำให้สถานประกอบกิจการมีระบบความปลอดภัยที่ครบถ้วน แต่ต้องการให้ความปลอดภัยเกิดจากความเข้าใจและความร่วมมือของทุกคน ตั้งแต่ผู้บริหารจนถึงพนักงานระดับปฏิบัติการ เพราะเมื่อความปลอดภัยกลายเป็นวัฒนธรรมขององค์กร การป้องกันอุบัติเหตุก็จะไม่ใช่หน้าที่ของคนใดคนหนึ่ง แต่เป็นความรับผิดชอบร่วมกันของทุกคน
สำหรับสถานประกอบกิจการในภาคอุตสาหกรรมการผลิตที่สนใจ สามารถดาวน์โหลดแบบประเมิน SCAT-TH พร้อมคำแนะนำการใช้งานได้ทางเว็บไซต์ของ สสปท. เพื่อนำไปใช้ประเมินและพัฒนาวัฒนธรรมความปลอดภัยภายในองค์กร นับเป็นอีกก้าวสำคัญในการเปลี่ยนผ่านการจัดการความปลอดภัยของประเทศไทยจากการตั้งรับและแก้ไขปัญหา ไปสู่การป้องกันเชิงรุกและการสร้างวัฒนธรรมความปลอดภัยที่ยั่งยืน เพื่อปกป้องชีวิต สุขภาพ และคุณภาพชีวิตของแรงงานไทยในระยะยาว
