ท่ามกลางความท้าทายของเศรษฐกิจโลกและแรงกดดันทางภูมิรัฐศาสตร์ การค้าชายแดนและผ่านแดนของไทยในช่วง 9 เดือนแรกของปี 2569 (มกราคม-กันยายน) ยังคงเติบโตอย่างก้าวกระโดด โดยมีมูลค่าการค้ารวมกว่า 1.76 ล้านล้านบาท เพิ่มขึ้น 18.8% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปีก่อน
ข้อมูลสถิติระบุว่า การส่งออกขยายตัว 16.6% คิดเป็นมูลค่า 978,105 ล้านบาท ขณะที่การนำเข้าขยายตัว 21.6% คิดเป็นมูลค่า 786,207 ล้านบาท ส่งผลให้ไทยเกินดุลการค้าสะสม 191,898 ล้านบาท
ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่าการค้าชายแดนและผ่านแดนไม่ได้เป็นเพียงช่องทางเสริมหรือการค้าท้องถิ่นบริเวณชายแดนอีกต่อไป แต่ยกระดับเป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนการส่งออกของประเทศ ช่วยนำรายได้จากต่างประเทศเข้าสู่ระบบเศรษฐกิจไทย และสร้างดุลการค้าเป็นบวกสะสมกว่า 1.9 แสนล้านบาท
นอกจากนี้ ยังเป็นช่องทางเชื่อมโยงทางยุทธศาสตร์ที่ช่วยกระจายความเสี่ยงจากการพึ่งพาตลาดหลักในซีกโลกตะวันตก ไปสู่ตลาดกลุ่มประเทศกำลังพัฒนาในภูมิภาคอาเซียนและจีน อีกทั้งเป็นเส้นทางลำเลียงสินค้าเกษตรและสินค้าอุตสาหกรรมเทคโนโลยีขั้นสูงจากฐานการผลิตในไทยเข้าสู่ห่วงโซ่อุปทานระดับโลก
แรงขับเคลื่อนสำคัญที่ทำให้ยอดการค้าในช่วง 9 เดือนแรกเติบโตอย่างโดดเด่น มาจากการค้าผ่านแดนไปยังประเทศที่สาม ซึ่งมีมูลค่าสะสมทะลุ 1 ล้านล้านบาท โดยสินค้ากลุ่มเทคโนโลยีและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์เป็นกลุ่มสำคัญที่สร้างรายได้ให้ประเทศ ได้แก่ ฮาร์ดดิสก์ไดรฟ์ มูลค่า 85,904 ล้านบาท เพิ่มขึ้น 9.4% เครื่องรับโทรศัพท์และอุปกรณ์ มูลค่า 79,550 ล้านบาท เพิ่มขึ้น 730.6% และเครื่องคอมพิวเตอร์และอุปกรณ์อื่น ๆ มูลค่า 52,165 ล้านบาท เพิ่มขึ้น 134.5%
ขณะที่สินค้าส่งออกผ่านแดนอันดับ 1 ยังคงเป็นทุเรียนสด ซึ่งในช่วง 9 เดือนแรกมีมูลค่าส่งออก 136,459 ล้านบาท เพิ่มขึ้น 30.4% มีปริมาณส่งออกกว่า 1.11 ล้านตัน เพิ่มขึ้น 34.6%
จีนยังคงเป็นตลาดการค้าผ่านแดนอันดับ 1 ของไทย มีมูลค่าการค้ารวม 585,834 ล้านบาท ขยายตัว 25.1% โดยมีมูลค่าการส่งออก 283,753 ล้านบาท เพิ่มขึ้น 13.4% สินค้าส่งออกสำคัญ ได้แก่ ทุเรียนสด มูลค่า 136,424 ล้านบาท เพิ่มขึ้น 30.4% ทั้งนี้ การส่งออกทุเรียนสดของไทยไปจีนเกือบทั้งหมด หรือ 91.7% เป็นการส่งออกผ่านแดน โดยผ่านด่านศุลกากรสำคัญ 5 แห่ง ได้แก่ ด่านศุลกากรนครพนม ด่านศุลกากรเชียงของ ด่านศุลกากรหนองคาย ด่านศุลกากรมุกดาหาร และด่านศุลกากรเชียงแสน
ส่วนตลาดสิงคโปร์และเวียดนามมีอัตราการเติบโตโดดเด่น โดยการค้าผ่านแดนกับสิงคโปร์ขยายตัวเกือบเท่าตัว เพิ่มขึ้น 99.0% คิดเป็นมูลค่า 216,245 ล้านบาท ขณะที่การส่งออกขยายตัว 162.3% มูลค่า 164,164 ล้านบาท สินค้าส่งออกสำคัญในกลุ่มอิเล็กทรอนิกส์ ได้แก่ เครื่องรับโทรศัพท์และอุปกรณ์ มูลค่า 68,463 ล้านบาท เพิ่มขึ้น 703.9% เครื่องคอมพิวเตอร์และอุปกรณ์อื่น ๆ มูลค่า 34,986 ล้านบาท เพิ่มขึ้น 314.9% และเครื่องกังหันไอพ่นและกังหันอื่น ๆ มูลค่า 16,112 ล้านบาท เพิ่มขึ้น 144.1%
ขณะที่การค้าผ่านแดนกับเวียดนามขยายตัว 79.0% คิดเป็นมูลค่า 108,612 ล้านบาท โดยการส่งออกเพิ่มขึ้น 42.8% มีมูลค่า 44,100 ล้านบาท
ด้านการค้าชายแดนกับประเทศเพื่อนบ้าน มาเลเซียมีอัตราการเติบโตโดดเด่นที่สุด โดยในช่วง 9 เดือนแรก การค้าชายแดนขยายตัว 30.2% คิดเป็นมูลค่า 307,351 ล้านบาท มีสินค้ากลุ่มอิเล็กทรอนิกส์เป็นตัวขับเคลื่อนสำคัญ ได้แก่ เครื่องคอมพิวเตอร์และอุปกรณ์อื่น ๆ มูลค่า 12,891 ล้านบาท เพิ่มขึ้น 59.1% แผงวงจรไฟฟ้า มูลค่า 10,604 ล้านบาท เพิ่มขึ้น 109.1% และหม้อแปลงไฟฟ้าและส่วนประกอบ มูลค่า 6,724 ล้านบาท เพิ่มขึ้น 88.6%
ส่วนการค้าชายแดนด้าน สปป.ลาว เริ่มกลับมาเป็นบวกหลังจากผ่านไป 9 เดือน โดยมีมูลค่าการค้า 223,467 ล้านบาท เพิ่มขึ้น 0.2% ขณะที่การค้าชายแดนด้านเมียนมาเริ่มส่งสัญญาณดีขึ้นตั้งแต่เดือนสิงหาคม หลังมูลค่าการค้ากลับมาเป็นบวกอีกครั้งในรอบ 12 เดือน
ความสำเร็จของการค้าชายแดนและผ่านแดนไทยในช่วง 9 เดือนแรก ไม่ได้เกิดจากปัจจัยด้านตลาดเพียงอย่างเดียว แต่เป็นผลจากยุทธศาสตร์การค้าและการลงทุนเชิงรุก รวมถึงความร่วมมือระหว่างภาครัฐและเอกชน ทั้งการอำนวยความสะดวกบริเวณด่านชายแดน การยกระดับบริการยื่นเอกสารส่งออกผ่านระบบดิจิทัล และการเร่งแก้ไขอุปสรรคทางการค้า ซึ่งช่วยลดระยะเวลาและต้นทุนการขนส่ง
ขณะเดียวกัน การเติบโตของสินค้ากลุ่มชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ คอมพิวเตอร์ และอุปกรณ์สื่อสาร สะท้อนบทบาทของไทยในห่วงโซ่อุปทานเทคโนโลยีระดับโลกที่ส่งต่อสินค้าไปยังประเทศเพื่อนบ้านและจีน ส่วนการพัฒนาเส้นทางขนส่งทางบกและทางรถไฟเชื่อมไทย-ลาว-จีน ยังช่วยเพิ่มความรวดเร็วในการส่งออกสินค้าเกษตรมูลค่าสูงอย่างทุเรียนสด ให้ถึงมือผู้บริโภคโดยยังคงความสดใหม่
จากอัตราการเติบโตสะสม 9 เดือนแรกที่มีมูลค่าการค้ารวม 1.76 ล้านล้านบาท เพิ่มขึ้น 18.8% ประกอบกับแรงส่งจากฤดูกาลส่งออกและเทศกาลปลายปีในไตรมาส 4 กรมการค้าต่างประเทศจึงมั่นใจว่ามูลค่าการค้าชายแดนและผ่านแดนของไทยตลอดปี 2569 จะทะลุเป้าหมาย 2 ล้านล้านบาทที่ตั้งไว้
การเติบโตดังกล่าวไม่เพียงตอกย้ำบทบาทของประเทศไทยในฐานะศูนย์กลางการค้าและการขนส่งของอาเซียน แต่ยังเป็นกลไกสำคัญในการสร้างเม็ดเงินหมุนเวียนสู่เศรษฐกิจฐานราก สร้างงานและรายได้ให้แก่ผู้ประกอบการ ชุมชนชายแดน และเกษตรกรไทยทั่วประเทศ
