ร้อยเอกหญิง ภัทร์ดารัสมิ์ ทองสลวยกร รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี เปิดเผยว่า รัฐบาลเร่งแก้ไขปัญหาการปนเปื้อนสารหนูและโลหะหนักในแม่น้ำสาย จังหวัดเชียงราย โดยกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) นำเทคโนโลยีและงานวิจัยลงพื้นที่ใช้งานจริง ตั้งแต่ระบบกรองน้ำร่วมกับระบบอาร์โอ (RO) เพื่อผลิตน้ำประปาชุมชนและลดสารหนูในน้ำ ไปจนถึงชุดเซนเซอร์ “M-Sense” สำหรับตรวจวัดสารหนูภาคสนาม ซึ่งสามารถรู้ผลภายใน 3–5 นาที พร้อมระดมนักวิจัยและห้องปฏิบัติการตรวจสอบแหล่งที่มาของสารปนเปื้อน เพื่อให้การแก้ปัญหามีข้อมูลทางวิทยาศาสตร์รองรับและนำไปสู่การแก้ไขได้ตรงจุด
กระทรวง อว. ได้จัดตั้งโครงการขยายระบบผลิตน้ำประปาชุมชน ซึ่งดำเนินการไว้เมื่อประมาณ 3 เดือนที่ผ่านมา โดยใช้เทคโนโลยีระบบกรองร่วมกับระบบ RO เพื่อลดปริมาณสารหนูและโลหะหนักในน้ำ ผลการติดตามพบว่าระบบยังสามารถทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ สะท้อนให้เห็นว่าการนำองค์ความรู้ด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีมาใช้แก้ปัญหาในพื้นที่ สามารถช่วยลดความเสี่ยงด้านคุณภาพน้ำและนำไปใช้ประโยชน์ได้จริง
สำหรับการรับมือในระยะเร่งด่วน กระทรวง อว. ได้นำชุดเซนเซอร์ตรวจวัดสารหนูภาคสนามแบบพกพา “M-Sense” จากศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ (นาโนเทค) สวทช. ลงพื้นที่เพิ่มเติม เพื่อมอบให้หน่วยงานในพื้นที่ใช้คัดกรองคุณภาพน้ำ โดยชุดตรวจสามารถแสดงผลได้ภายในประมาณ 3–5 นาที จากเดิมที่ต้องเก็บตัวอย่างน้ำส่งตรวจในห้องปฏิบัติการและใช้เวลานานกว่า การมีเครื่องมือที่ตรวจสอบได้ในพื้นที่จะช่วยให้เจ้าหน้าที่ติดตามสถานการณ์ได้ถี่ขึ้น และวางมาตรการดูแลความปลอดภัยในการใช้น้ำได้รวดเร็วยิ่งขึ้น
ขณะเดียวกัน กระทรวง อว. วางแนวทางแก้ไขปัญหาในระยะยาว โดยใช้ข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ควบคู่กับหลักวิศวกรรม หนึ่งในมาตรการสำคัญคือการเร่งศึกษาการก่อสร้างฝายชะลอน้ำเพื่อช่วยดักตะกอน เนื่องจากข้อมูลทางวิชาการพบว่าสารหนูสามารถสะสมอยู่ในตะกอนดิน จึงได้หารือร่วมกับผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย เพื่อเร่งนำโครงการที่เคยเสนอไว้ก่อนหน้านี้มาบูรณาการกับแผนของจังหวัด และประเมินพื้นที่ที่มีความจำเป็นเร่งด่วนก่อนดำเนินการ
นอกจากนี้ กระทรวง อว. ยังระดมหน่วยงานด้านวิทยาศาสตร์และงานวิจัยเข้ามาสนับสนุนการตรวจสอบแหล่งที่มาของสารปนเปื้อน โดยร่วมกับมหาวิทยาลัยนเรศวรใช้เทคโนโลยีตรวจพิสูจน์ระดับไอโซโทป (Isotope) เพื่อศึกษาว่าสารหนูที่พบในแม่น้ำมีลักษณะสอดคล้องกับแหล่งกำเนิดใด รวมถึงผลักดันให้มีการตรวจวิเคราะห์และตรวจเทียบมาตรฐาน (Recheck) ร่วมกับห้องปฏิบัติการของฝ่ายจีน เพื่อให้ข้อมูลทางวิทยาศาสตร์เป็นหลักฐานที่ทุกฝ่ายสามารถใช้ร่วมกันในการหารือและแก้ไขปัญหา
การแก้ไขปัญหาสารปนเปื้อนในแม่น้ำสายจำเป็นต้องดำเนินการทั้งปลายเหตุและต้นเหตุควบคู่กัน โดยเร่งดูแลความปลอดภัยของประชาชนผ่านระบบกรองน้ำและเครื่องมือตรวจวัดภาคสนาม ขณะเดียวกันต้องเดินหน้าหาหลักฐานทางวิทยาศาสตร์เพื่อระบุแหล่งที่มาและวางแนวทางจัดการต้นเหตุอย่างเป็นระบบ รวมถึงประสานความร่วมมือกับจีน เมียนมา และหน่วยงานระหว่างประเทศ เนื่องจากแม่น้ำสายเป็นแหล่งน้ำที่เชื่อมโยงผู้คนและพื้นที่หลายประเทศ การแก้ปัญหาจึงต้องอาศัยข้อมูลที่ตรวจสอบได้และความร่วมมือระหว่างกัน
การดำเนินงานของกระทรวง อว. ครั้งนี้ ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการวิจัยในห้องปฏิบัติการ แต่เป็นการนำเทคโนโลยีมาใช้แก้ปัญหาจริงในพื้นที่ ตั้งแต่เครื่องกรองน้ำที่ช่วยลดสารปนเปื้อน ชุดตรวจที่รู้ผลได้ภายในไม่กี่นาที ไปจนถึงการใช้วิทยาศาสตร์ตรวจสอบแหล่งที่มาของสารหนู เพื่อให้การแก้ปัญหามีข้อมูลรองรับและนำไปสู่มาตรการที่ตรงจุด








