“เอื้องกลีบติดควีนส์แลนด์” (Gastrodia queenslandica Dockrill) กล้วยไม้อาศัยรา (mycoheterotrophic orchid) เป็นครั้งแรกในทวีปเอเชีย โดยพบประชากรของกล้วยไม้ชนิดนี้ใน 2 ประเทศพร้อมกันคือ ที่ป่าดิบชื้นของสิงคโปร์ และที่สวนพฤกษศาสตร์ทุ่งค่าย จังหวัดตรัง ประเทศไทย ซึ่งความสำเร็จในการค้นพบและระบุชนิดพันธุ์ครั้งนี้ ได้รับการตีพิมพ์เผยแพร่ในวารสารวิชาการระดับโลก Gardens’ Bulletin Singapore ฉบับที่ 77(2): 163–177 ปี 2025 ยืนยันถึงความหลากหลายทางชีวภาพอันอุดมสมบูรณ์ของผืนป่าไทยที่ยังคงซ่อนเร้นความมหัศจรรย์ไว้ให้นักวิจัยได้ค้นพบ
ย้อนรอยปูมหลังทางพฤกษศาสตร์ “เอื้องกลีบติดควีนส์แลนด์” เป็นกล้วยไม้ดินขนาดเล็กที่ไม่มีคลอโรฟิลล์ในการสังเคราะห์แสง แต่ดำรงชีวิตด้วยการอาศัยราในดินในการย่อยสลายอินทรียวัตถุเพื่อแบ่งปันสารอาหาร กล้วยไม้ชนิดนี้ถูกค้นพบและเก็บตัวอย่างต้นแบบครั้งแรกของโลกที่รัฐควีนส์แลนด์ ประเทศออสเตรเลีย เมื่อปี ค.ศ. 1962 ก่อนจะได้รับการวิจัยและตีพิมพ์อย่างเป็นทางการในปี ค.ศ. 1964 ซึ่งตลอดระยะเวลากว่า 6 ทศวรรษที่ผ่านมา เชื่อกันว่ากล้วยไม้ชนิดนี้เป็นพืชถิ่นเดียวที่พบเฉพาะในแถบออสเตรเลียเท่านั้น
ล่าสุดทีมนักพฤกษศาสตร์นานาชาติ ได้เผยแพร่ข้อมูลการกระจายพันธุ์ที่น่าทึ่ง โดยในประเทศสิงคโปร์มีการสำรวจพบกล้วยไม้ชนิดนี้ที่บริเวณเขาบูกิตติมาห์ (Bukit Timah) ขณะที่ในประเทศไทย ความสำเร็จนี้เริ่มต้นขึ้นเมื่อเดือนเมษายน ปี ค.ศ. 2017 โดยนายประสงค์ โพธิ์เอี่ยม อดีตเจ้าหน้าที่สวนพฤกษศาสตร์ทุ่งค่าย ได้สังเกตเห็นและทำการเก็บตัวอย่างพฤกษศาสตร์ พร้อมทั้งบันทึกภาพถ่ายของกล้วยไม้ดินลึกลับนี้ ส่งมายังหอพรรณไม้เพื่อตรวจสอบความถูกต้อง
ต่อมา ดร.สมราน สุดดี ที่ปรึกษาด้านพฤกษศาสตร์และความหลากหลายทางชีวภาพ สำนักวิจัยการอนุรักษ์ป่าไม้และพันธุ์พืช กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ได้เล็งเห็นถึงความสำคัญทางอนุกรมวิธาน จึงได้ประสานความร่วมมือกับทีมนักพฤกษศาสตร์จากสวนพฤกษศาสตร์สิงคโปร์ (Singapore Botanic Gardens) ร่วมกันตรวจพิสูจน์เอกลักษณ์ทางพันธุกรรมและสัณฐานวิทยาอย่างละเอียด จนกระทั่งสามารถยืนยันได้ว่า กล้วยไม้ดินจากจังหวัดตรังคือ Gastrodia queenslandica จริง และร่วมกันตีพิมพ์ผลงานวิจัยในชื่อบทความ “Gastrodia queenslandica (Gastrodieae, Epidendroideae, Orchidaceae) in Singapore and Thailand, first records in Asia” โดยปัจจุบัน ตัวอย่างพรรณไม้อ้างอิงหมายเลข Phoaiam 07 ได้รับการเก็บรักษาไว้อย่างปลอดภัยเพื่อการศึกษาค้นคว้า ณ หอพรรณไม้ (BKF) กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช
การค้นพบ “เอื้องกลีบติดควีนส์แลนด์” ในประเทศไทยครั้งนี้ ไม่เพียงแต่เป็นหลักฐานชิ้นสำคัญที่แสดงให้เห็นถึงความเชื่อมโยงทางภูมิศาสตร์พฤกษศาสตร์ (Phytogeography) ระหว่างภูมิภาคออสเตรเลียและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เท่านั้น แต่ยังช่วยตอกย้ำว่า “สวนพฤกษศาสตร์ทุ่งค่าย จังหวัดตรัง” เป็นผืนป่าที่มีโครงสร้างสังคมพืชที่สลับซับซ้อนและมีความหลากหลายทางชีวภาพสูงมาก เหมาะอย่างยิ่งต่อการเป็นแหล่งเรียนรู้ ทรัพยากรทางธรรมชาติที่ทรงคุณค่าและเป็นห้องปฏิบัติการกลางแจ้งที่สำคัญของนักวิจัยทั้งในประเทศและระดับสากลในการขับเคลื่อนงานอนุรักษ์พันธุ์พืชอย่างยั่งยืนต่อไป
