“ถ้วยทอง” หรือที่มีชื่อวิทยาศาสตร์อย่างเป็นทางการว่า Solandra maxima (Moc. & Sessé ex Dunal) P.S.Green (มีชื่อพ้องคือ Datura maxima Moc. & Sessé ex Dunal) ซึ่งจัดอยู่ในวงศ์มะเขือ (Solanaceae) โดยพืชชนิดนี้ได้รับความนิยมนำมาปลูกเป็นไม้ประดับทั่วไปในเขตร้อนเนื่องจากมีดอกที่โดดเด่นสะดุดตา ทว่าในความสวยงามนั้นกลับแฝงไปด้วยอันตรายที่ต้องระมัดระวังเป็นพิเศษ เนื่องจากทุกส่วนของลำต้นล้วนมีสารพิษเจือปนอยู่
ในเชิงลักษณะทางพฤกษศาสตร์ “ถ้วยทอง” เป็นไม้พุ่มรอเลื้อยหรือพืชอิงอาศัย มีลักษณะใบเป็นใบเดี่ยวเรียงเวียนสลับรอบกิ่ง แผ่นใบเป็นรูปรีหรือรูปไข่กลับ ผิวใบเรียบเป็นมัน มีความยาวของใบได้ถึง 15 เซนติเมตร และมีก้านใบยาวประมาณ 1 ถึง 5 เซนติเมตร จุดเด่นสำคัญอยู่ที่การออกดอก โดยดอกจะออกเป็นดอกเดี่ยวๆ บริเวณปลายกิ่ง กลีบดอกมีสีเขียวอมเหลืองจนถึงสีเหลืองทองอร่าม ทรงดอกเป็นรูปถ้วยสอบขนาดใหญ่ มีความยาวถึง 16–24 เซนติเมตร ปลายหลอดกลีบดอกแยกออกเป็น 5 กลีบตื้นๆ เรียงซ้อนเหลื่อมกันอย่างสวยงาม ขอบกลีบมีลักษณะจักเป็นชายครุยและที่น่าอัศจรรย์คือบริเวณด้านในของดอกจะมีปื้นสีม่วงอมน้ำตาลลากเป็นเส้นเด่นชัด
สำหรับโครงสร้างภายในดอก ประกอบด้วยเกสรเพศผู้จำนวน 5 อัน ติดอยู่เหนือโคนหลอดกลีบประมาณ 8–10 เซนติเมตร โดยจุดที่เกสรติดกับหลอดกลีบจะมีขนปกคลุม ตัวอับเรณูติดอยู่ที่ฐานเป็นรูปขอบขนาน ยาว 0.9–1.3 เซนติเมตร ซึ่งเกสรเพศผู้จะไม่ยื่นยาวพ้นปากหลอดกลีบดอกออกมา ในส่วนของเกสรเพศเมียมีก้านเกสรเรียวยาว ปลายยอดเกสรแยกออกเป็น 2 พู โดยมีรังไข่ประกอบด้วย 2 คาร์เพล และแต่ละคาร์เพลจะแบ่งย่อยออกเป็น 4 ช่อง โครงสร้างบางส่วนอยู่ใต้วงกลีบและมีต่อมน้ำต้อยทำหน้าที่ล่อแมลง เมื่อดอกได้รับการผสมจะพัฒนาไปเป็นผลสดรูปกรวยกว้าง ยาวประมาณ 4–5 เซนติเมตร ผนังผลมีลักษณะเหนียว ภายในบรรจุเมล็ดจำนวนมาก
สำหรับประวัติความเป็นมาและการกระจายพันธุ์ พืชในสกุลถ้วยทอง (Solandra Sw.) ปัจจุบันมีการค้นพบประมาณ 10 ชนิด โดยมีถิ่นกำเนิดดั้งเดิมอยู่ในแถบอเมริกากลางและอเมริกาใต้ โดยเฉพาะในประเทศเม็กซิโก โคลัมเบีย และเวเนซูเอลา ชื่อสกุล Solandra ถูกตั้งขึ้นเพื่อเป็นเกียรติแก่ ดาเนียล คาร์ล โซลันเดอร์ (Daniel Carl Solander) นักพฤกษศาสตร์ชาวสวีเดนผู้มีชื่อเสียงในช่วงปี พ.ศ. 2276–2325 ทั้งนี้ ในการจำแนกชนิดทางวิชาการ ดอกถ้วยทองจะมีความคล้ายคลึงกับพืชร่วมสกุลอย่าง Solandra grandiflora Sw. แต่สามารถสังเกตความแตกต่างได้จาก S. grandiflora จะมีปากหลอดกลีบดอกที่แคบกว่า และมีหลอดกลีบเลี้ยงที่ยาวกว่าหลอดกลีบดอกซึ่งมีลักษณะเรียวแคบอย่างเห็นได้ชัด การเผยแพร่ข้อมูลนี้จึงเป็นประโยชน์อย่างยิ่งในการช่วยให้นักจัดสวนและประชาชนทั่วไปสามารถจำแนกชนิดพันธุ์พืชได้อย่างถูกต้อง ควบคู่ไปกับการปฏิบัติตนอย่างปลอดภัยในการดูแลรักษาไม้ประดับชนิดนี้
