วันที่ 17 สิงหาคมของทุกปี ได้รับการประกาศให้เป็น “วันอนุรักษ์พะยูนแห่งชาติ” โดยกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เพื่อกระตุ้นให้ประชาชนตระหนักถึงบทบาทสำคัญของพะยูนในระบบนิเวศชายฝั่งทะเลและร่วมกันปกป้องสิ่งแวดล้อมทางทะเลอย่างยั่งยืน
วันสำคัญนี้มีจุดเริ่มต้นจากเรื่องราวของ “มาเรียม” ลูกพะยูนพลัดหลงที่ถูกพบเกยตื้นในจังหวัดกระบี่เมื่อปี 2562 และกลายเป็นขวัญใจของคนไทยทั่วประเทศ ด้วยความน่ารักและความผูกพันที่เกิดขึ้นระหว่างเจ้าหน้าที่กับมาเรียมในช่วงการดูแลฟื้นฟู แต่สุดท้าย มาเรียมได้เสียชีวิตลงจากการติดเชื้อในระบบทางเดินอาหาร ซึ่งมีสาเหตุมาจากขยะพลาสติก ที่ตกค้างในร่างกาย
ไม่นานหลังจากนั้น “ยามีล” ลูกพะยูนอีกตัวก็เสียชีวิตจากเหตุการณ์คล้ายกัน สะท้อนให้เห็นถึงวิกฤตขยะทะเลที่ส่งผลกระทบโดยตรงต่อสัตว์ทะเลหายากและระบบนิเวศโดยรวม
เรื่องราวของมาเรียมและยามีล ได้ปลุกกระแสความตื่นตัวในสังคมไทย เกี่ยวกับการอนุรักษ์พะยูนและการจัดการขยะทะเลอย่างจริงจัง นำไปสู่การกำหนดวันอนุรักษ์พะยูนแห่งชาติ เพื่อเป็นสัญลักษณ์แห่งความร่วมมือในการปกป้องชีวิตใต้ทะเลให้คงอยู่ต่อไป
ปัจจุบัน กรมอุทยานแห่งชาติ ได้ดำเนินการศึกษาวิจัยแหล่งอาหารของพะยูนอย่างต่อเนื่อง โดยมีศูนย์ศึกษาและวิจัยอุทยานแห่งชาติทางทะเล ติดตามและประเมินสถานภาพความสมบูรณ์ของทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง ถือเป็นภารกิจสำคัญในการอนุรักษ์และฟื้นฟูแหล่งอาหาร (เช่น หญ้าทะเล ) ตลอดจนแหล่งที่อยู่อาศัยของสัตว์ทะเลหายาก โดยเฉพาะพะยูน เพื่อรักษาความสมดุลของระบบนิเวศทางทะเลและวางมาตรการฟื้นฟูธรรมชาติอย่างยั่งยืน
โดยนำข้อมูลเชิงลึกที่ได้จากการสำรวจมาวิเคราะห์ คาดการณ์ และวางรากฐานการบริหารจัดการพื้นที่อุทยานแห่งชาติทางทะเลอย่างเป็นระบบ ซึ่งความมุ่งมั่นของเจ้าหน้าที่ทุกคนในการลงพื้นที่ภาคสนาม ทำให้สามารถนำเอาองค์ความรู้ที่จะช่วยคุ้มครองและฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติอันล้ำค่าของอ่าวไทย เป็นการรักษาสมดุลของระบบนิเวศและความยั่งยืนของทรัพยากรธรรมชาติในเขตอุทยานแห่งชาติต่อไป
“พะยูนไม่ใช่เพียงสัตว์ทะเลหายาก แต่ยังเป็นดัชนีชี้วัดความอุดมสมบูรณ์ของระบบนิเวศชายฝั่งทะเล การอนุรักษ์พะยูนจึงเป็นการดูแลทะเลไทยให้ยั่งยืน เพื่อคนรุ่นต่อไป”
