นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย สั่งการยกระดับกลไกการป้องกันและแก้ไขปัญหาภัยพิบัติระดับภูมิภาค โดยขยายขอบเขตจากเดิมที่เน้นอุทกภัยและภัยแล้ง ไปสู่การรับมือภัยพิบัติทุกรูปแบบ ภายใต้คำสั่งสำนักนายกรัฐมนตรี ที่ 398/2569 ลงวันที่ 22 ตุลาคม 2569 ได้แต่งตั้งคณะกรรมการป้องกันและแก้ไขปัญหาภัยพิบัติระดับภูมิภาค จำนวน 5 คณะ ครอบคลุมทุกภูมิภาคของประเทศ สาระสำคัญคือการขยายขอบเขตจากเดิมที่เน้นอุทกภัยและภัยแล้ง ไปสู่การรับมือภัยพิบัติทุกรูปแบบ เพื่อให้แต่ละภูมิภาคสามารถกำหนดมาตรการให้เหมาะกับความเสี่ยงของพื้นที่ และเชื่อมการป้องกัน เฝ้าระวัง แจ้งเตือนการจัดการภาวะฉุกเฉิน การช่วยเหลือเยียวยา และการฟื้นฟูให้เป็นระบบเดียวกัน
ด้านนายเอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง เป็นประธานการประชุมคณะกรรมการป้องกันและแก้ไขปัญหาภัยพิบัติในพื้นที่ภาคกลาง ครั้งที่ 1/2569 เพื่อติดตามและกำหนดแนวทางรับมือความเสี่ยงใน 17 จังหวัดภาคกลางและกรุงเทพมหานคร พื้นที่ภาคกลางมีความเสี่ยงแตกต่างกันตามสภาพภูมิประเทศ ครอบคลุม อุทกภัย ภัยแล้ง แผ่นดินไหวและอาคารถล่ม ไฟป่า หมอกควัน ฝุ่น PM2.5 รวมถึงภัยจากสารเคมีและวัตถุอันตราย ที่ประชุมยังพิจารณาแผนงาน โครงการ และงบประมาณด้านการป้องกันและแก้ไขปัญหาภัยพิบัติของจังหวัดในช่วงปีงบประมาณ พ.ศ. 2568–2571 เพื่อให้การจัดสรรทรัพยากรและงบประมาณสอดคล้องกับระดับความเสี่ยงและความจำเป็นของแต่ละพื้นที่ โดยที่ประชุมพิจารณาแนวทางแต่งตั้งคณะอนุกรรมการ 4 คณะ ได้แก่
1. คณะอนุกรรมการอำนวยการ วางแผนและกลั่นกรองงบประมาณ โดยมีนายภราดร ปริศนานันทกุล รัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี เป็นประธาน ทำหน้าที่วิเคราะห์ ประเมินสถานการณ์ วางแผน อำนวยการ และกลั่นกรองคำขอรับการจัดสรรงบประมาณ
2. คณะอนุกรรมการพื้นที่ภาคกลาง กลุ่มที่ 1 ดูแล กาญจนบุรี ราชบุรี สมุทรสงคราม เพชรบุรี และประจวบคีรีขันธ์ โดยมีนายนภินทร ศรีสรรพางค์ รัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี เป็นประธาน
3. คณะอนุกรรมการพื้นที่ภาคกลาง กลุ่มที่ 2 ดูแล สิงห์บุรี อ่างทอง พระนครศรีอยุธยา ลพบุรี สระบุรี ปทุมธานี นนทบุรี สมุทรปราการ และกรุงเทพมหานคร โดยมีนายสุรศักดิ์ พันธ์เจริญวรกุล รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา เป็นประธาน
4. คณะอนุกรรมการพื้นที่ภาคกลาง กลุ่มที่ 3 ดูแล ชัยนาท สุพรรณบุรี นครปฐม และสมุทรสาคร โดยมีนายวราวุธ ศิลปอาชา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม เป็นประธาน
คณะอนุกรรมการพื้นที่ทั้ง 3 กลุ่ม จะจัดทำแผนปฏิบัติการและมาตรการเร่งด่วน ตั้งแต่การเฝ้าระวังแจ้งเตือน การเตรียมรับสถานการณ์ การจัดการภาวะฉุกเฉิน การช่วยเหลือเยียวยาและฟื้นฟู รวมถึงการสื่อสารข้อมูลให้ประชาชนเตรียมพร้อมได้ทันเวลา
กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ปภ.) ในฐานะฝ่ายเลขานุการ จะประสานการทำงานระหว่างคณะอนุกรรมการทั้ง 4 คณะ จังหวัด และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง พร้อมสนับสนุนข้อมูลสถานการณ์และความเสี่ยง เพื่อให้การวางแผน การแจ้งเตือน การเตรียมทรัพยากร และการช่วยเหลือประชาชนเป็นไปในทิศทางเดียวกัน
ด้านภาคเหนือ ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) เป็นประธานการประชุมคณะกรรมการป้องกันและแก้ไขปัญหาภัยพิบัติในพื้นที่ภาคเหนือ ครั้งที่ 1/2569 เพื่อติดตามการคาดการณ์สภาพอากาศ การบริหารจัดการน้ำ และมาตรการรับมือ อุทกภัย ภัยแล้ง ไฟป่า หมอกควัน และ PM2.5 โดย ศ.ดร.ยศชนัน ระบุว่า ต้องเตรียมรับมือสถานการณ์ไฟป่าและ PM2.5 ที่คาดว่าจะรุนแรงขึ้นตั้งแต่ช่วงปลายเดือนมกราคมถึงมีนาคม โดยเร่งให้ทุกกระทรวงและผู้ว่าราชการจังหวัดสื่อสารข้อมูลข้อเท็จจริงให้ประชาชนเข้าใจตั้งแต่เนิ่น ๆ พร้อมสำรวจความต้องการด้านงบประมาณ บุคลากร เครื่องมือ และทรัพยากรของแต่ละพื้นที่ นำนวัตกรรมไทยจับไฟป่าแบบเรียลไทม์ ภาคเหนือจะนำงานวิจัยและนวัตกรรมจากสถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (สดร.) มาเพิ่มประสิทธิภาพการเฝ้าระวังไฟป่า โดยใช้ กล้องตรวจจับความร้อนระยะไกลประมาณ 20 กิโลเมตร จากเดิมติดตั้งแล้วประมาณ 40–50 ตัว เตรียมติดตั้งเพิ่มเติมอีกประมาณ 50–60 ตัว เพื่อทำงานร่วมกับข้อมูลดาวเทียม ช่วยระบุจุดเกิดไฟและประสานหน่วยดับไฟเข้าสู่พื้นที่ได้รวดเร็วขึ้น พร้อมนำโดรนที่พัฒนาโดยคนไทย มาใช้สำรวจเส้นทางลำเลียงน้ำและสนับสนุนการดับไฟในพื้นที่เข้าถึงยาก ภาคการเกษตร ส่งเสริมการนำเศษวัสดุทางการเกษตรไปสร้างมูลค่าแทนการเผา ควบคู่กับมาตรการควบคุมและบังคับใช้กฎหมาย ภาคป่าไม้ เฝ้าระวัง 14 กลุ่มป่าเสี่ยง ใช้โดรนและกล้องตรวจจับความร้อน พร้อมกำหนดให้การบริหารจัดการเชื้อเพลิงลงทะเบียนผ่านระบบ Fire-D ด้านสุขภาพ ประสานกระทรวงสาธารณสุข กระทรวง อว. และกระทรวงศึกษาธิการ จัดเตรียมห้องปลอดฝุ่น สำหรับกลุ่มเปราะบาง และใช้ระบบดิจิทัลติดตามผลกระทบด้านสุขภาพจากฝุ่นละออง ด้านน้ำ ประสานสำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ (สทนช.) เตรียมแหล่งน้ำรองรับสถานการณ์ พร้อมเสริมชุดปฏิบัติการควบคุมไฟป่าและฝึกอบรมทักษะดับไฟให้แก่อาสาสมัครและประชาชน
โดยที่ประชุมได้กำหนดข้อสั่งการและข้อเน้นย้ำ 9 ประการ ครอบคลุมการเฝ้าระวังและประเมินสถานการณ์ไฟป่าและ PM2.5 การเพิ่มประสิทธิภาพการแจ้งเตือนผ่านหอกระจายข่าว วิทยุชุมชน สื่อออนไลน์ และเครือข่าย อปพร. กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน การลาดตระเวนพื้นที่เสี่ยงและบังคับใช้กฎหมาย รวมถึงการลดการเผาและส่งเสริมการจัดการเศษวัสดุทางการเกษตร พร้อมเร่งใช้ ข้อมูลดาวเทียม ระบบตรวจจับ Hotspot ระบบ GIS และ Atmospheric LiDAR ติดตามสถานการณ์และคุณภาพอากาศอย่างต่อเนื่อง รวมทั้งจัดเตรียม Safety Zone ดูแลเด็ก ผู้สูงอายุ ผู้ป่วย และผู้ทำงานกลางแจ้ง สำรวจความพร้อมด้านทรัพยากรของแต่ละจังหวัด ซักซ้อม SOP ร่วมกับระบบกล้องตรวจจับไฟป่า และเร่งสร้างการรับรู้แก่ประชาชนเกี่ยวกับความเสี่ยงจากเอลนีโญ ภัยแล้ง และการขาดแคลนน้ำ
แม้ภาคกลางและภาคเหนือมีลักษณะความเสี่ยงแตกต่างกัน แต่กลไกที่รัฐบาลวางไว้มีเป้าหมายเดียวกัน คือใช้ข้อมูลประเมินพื้นที่เสี่ยงล่วงหน้า วางแผนและงบประมาณให้ตรงจุด แจ้งเตือนประชาชนเร็วขึ้น และเตรียมกำลังคน เครื่องมือ และระบบช่วยเหลือก่อนสถานการณ์รุนแรง เพื่อยกระดับการบริหารภัยพิบัติให้ครอบคลุมตั้งแต่ การป้องกัน–เฝ้าระวัง–แจ้งเตือน–รับมือภาวะฉุกเฉิน–เยียวยา–ฟื้นฟู ลดความสูญเสียต่อชีวิต ทรัพย์สิน สุขภาพ และคุณภาพชีวิตของประชาชน
