นายกฯ สั่งเร่งแก้ปัญหาสารปนเปื้อนในแหล่งน้ำภาคเหนือ ป้องกันสุขภาพประชาชน

นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย เป็นประธานการประชุมกองบัญชาการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ (บกปภ.ช.) เพื่อติดตามสถานการณ์และกำหนดแนวทางแก้ไขปัญหาสารปนเปื้อนในแหล่งน้ำ โดยมีข้อสั่งการ ดังนี้

1. ให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องบูรณาการกำลังตรวจสอบและปราบปรามการลักลอบนำเข้า ครอบครอง ขนส่งวัตถุอันตรายและสารเคมีอันตรายที่ปนเปื้อนในแหล่งน้ำที่ผิดกฎหมาย โดยมีผู้ว่าราชการจังหวัดเป็นหัวหน้าทีม ดำเนินการตรวจสอบและปราบปรามการกระทำผิดที่เกี่ยวข้องกับสารเคมีอันตรายที่อาจก่อให้เกิดการปนเปื้อนในแหล่งน้ำ

2. ให้กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เป็นหน่วยงานหลัก กำหนดมาตรฐานและวิธีการตรวจสอบสารปนเปื้อนในแหล่งน้ำ พร้อมจัดทำแผนที่แสดงพื้นที่ที่พบและไม่พบการปนเปื้อนให้ชัดเจน โดยมีกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม กระทรวงมหาดไทย และกระทรวงสาธารณสุขสนับสนุน

3. ให้กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เป็นหน่วยงานหลัก กำหนดมาตรฐานและวิธีการตรวจสอบสารปนเปื้อนในผลิตผลทางการเกษตร พร้อมจัดทำแผนที่แสดงพื้นที่ที่พบและไม่พบการปนเปื้อนให้ชัดเจน โดยมีกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม และกระทรวงสาธารณสุขสนับสนุน

4. ให้กระทรวงสาธารณสุข จัดชุดเจ้าหน้าที่ด้านสาธารณสุข เข้าตรวจสุขภาพประชาชนในพื้นที่เสี่ยง พร้อมให้คำแนะนำในการปฏิบัติตนเพื่อความปลอดภัย

5. ให้กระทรวงมหาดไทย กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ร่วมจัดหาแหล่งน้ำสะอาดทดแทน แหล่งน้ำที่พบสารปนเปื้อน โดยเร่งจัดหาน้ำสะอาดเพื่อแจกจ่าย กำหนดจุดแจกจ่ายน้ำกลาง หรือสนับสนุนรถผลิตน้ำดื่มประจำชุมชน เพื่อให้ประชาชนมีน้ำสะอาดสำหรับดื่มและใช้ได้อย่างต่อเนื่องในพื้นที่ที่มีปัญหา

6. ให้กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ร่วมกับกระทรวงพาณิชย์ เร่งสร้างความมั่นใจให้ประชาชน โดยกำหนดมาตรการในพื้นที่ที่ตรวจพบสารปนเปื้อน เช่น งดทำการเกษตรและฟื้นฟูพื้นที่ตามหลักวิชาการ รวมถึงช่วยเหลือเกษตรกรที่ได้รับผลกระทบ พร้อมสื่อสารข้อมูลพื้นที่ได้รับผลกระทบให้ชัดเจน

7. ให้กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ปภ.) ร่วมกับกรมประชาสัมพันธ์เป็นหน่วยงานหลักรวบรวมข้อมูลสถานการณ์สารปนเปื้อน ทั้งคุณภาพน้ำ ผลผลิตทางการเกษตร และผลกระทบต่อประชาชน โดยหน่วยงานที่ตรวจสอบสารปนเปื้อนในน้ำและผลิตผลทางการเกษตรต้องกำหนดผู้รับผิดชอบ รูปแบบรายงาน และส่งข้อมูลให้ ปภ. ตามรอบอย่างต่อเนื่อง

8. ให้กระทรวงการต่างประเทศ ร่วมกับกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ใช้กลไกระหว่างประเทศที่เกี่ยวข้อง เพื่อส่งเสริมความร่วมมือในการตรวจสอบแหล่งกำเนิดสารปนเปื้อน แลกเปลี่ยนข้อมูลคุณภาพน้ำ และร่วมกำหนดมาตรการแก้ไขปัญหาที่ต้นเหตุ พร้อมจัดให้มีกลไกติดตามและป้องกันปัญหาสารปนเปื้อนข้ามพรมแดนอย่างต่อเนื่อง

นายกรัฐมนตรีได้มอบหมายให้รองนายกรัฐมนตรี ที่รับผิดชอบแต่ละพื้นที่กำกับดูแลการแก้ไขปัญหา พร้อมให้กระทรวงสาธารณสุขสนับสนุนการตรวจสุขภาพ การบำบัดรักษา และให้คำแนะนำประชาชน โดยบูรณาการการทำงานด้านสิ่งแวดล้อม สุขภาพ การเกษตร การสื่อสาร และความร่วมมือระหว่างประเทศ เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดปัญหาซ้ำอีก รวมทั้งกำชับจังหวัดภาคเหนือเตรียมพร้อมรับมือสถานการณ์ฝุ่น PM2.5 โดยเฉพาะจังหวัดเชียงใหม่และเชียงราย ให้บังคับใช้กฎหมายอย่างเต็มที่กับการเผาวัชพืช เผาป่า และเผาซากพืชผลทางการเกษตร พร้อมเร่งประชาสัมพันธ์ ตรวจตรา และเตรียมกำลังและอุปกรณ์เข้าระงับเหตุทันทีเมื่อพบการเผา โดยให้กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยสนับสนุนการเตรียมความพร้อมในพื้นที่เสี่ยง

นายเจเศรษฐ์ ไทยเศรษฐ์ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย ระบุว่า ขณะนี้มีข้อมูลสารเคมีตั้งต้นที่ส่งผลกระทบต่อมลพิษในแม่น้ำจากกระทรวงพาณิชย์แล้ว ยืนยันว่าสารเคมีตั้งต้นที่นำออกจากประเทศไทยแล้วสร้างปัญหาให้คนไทย ต้องหยุดส่งออกทันที เชื่อว่า เมื่อหยุดส่งออกจะช่วยแก้ปัญหาได้ ถือเป็นข้อกดดันก่อนเข้าสู่กระบวนการเจรจา ในด้านการผลิตน้ำประปา แบ่งเป็น 2 ส่วน คือ 1. น้ำประปาในความรับผิดชอบของการประปาส่วนภูมิภาค ในระยะยาวมีการวางแผนที่จะย้ายสายน้ำสำหรับผลิตน้ำประปาจากแม่น้ำสายไปใช้น้ำจากแม่น้ำลาว โดยปัจจุบัน ยืนยันว่า การประปาส่วนภูมิภาคสามารถผลิตน้ำในพื้นที่บริการเป็นไปตามเกณฑ์มาตรฐาน ยืนยันว่า น้ำที่ออกจากการผลิตของการประปาดื่มได้แน่นอน มีการประเมินคุณภาพ และเฝ้าระวังตลอด 24 ชั่วโมง และ 2. น้ำประปาหมู่บ้านขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ซึ่งมีแหล่งผลิตน้ำจากประปาภูเขา ประปาผิวดิน และประปาใต้ดิน โดยขณะนี้ ได้รวบรวมน้ำจากหมู่บ้านในพื้นที่ส่งตรวจด้วยเครื่องมือตรวจสอบมาตรฐาน ISO ของการประปานครหลวง เพื่อนำไปสู่การกำหนดพื้นที่ติดตั้งเครื่องกรองที่สามารถกรองโลหะหนักให้กับประชาชน

ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม กล่าวว่า รัฐบาลเน้นแก้ปัญหาที่ต้นเหตุ โดยวันที่ 24 พฤศจิกายน 2569 จะมีการพูดคุยแก้ปัญหาในระดับรัฐมนตรี ไทยและเมียนมา ส่วนในวันที่ 25 – 26 พฤศจิกายน 2569 คณะทำงานที่นำโดยปลัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของทั้ง 2 ประเทศจะหารือกัน ทั้งนี้ นายกรัฐมนตรีได้ประกาศสงครามกับมลพิษ จึงได้มีข้อสั่งการหน่วยงานที่เกี่ยวข้องให้ดำเนินการใน 3 มาตรการ ประกอบด้วย 1. ห้ามส่งออกและนำผ่านสารเคมีตั้งต้นในการทำเหมืองแร่แรร์เอิร์ธ ใช้กลไกของ สำนักงานสภาความมั่นคงแห่งชาติ (สมช.) กระทรวงอุตสาหกรรม กระทรวงพาณิชย์ โดยต้องไม่กระทบต่อภาคธุรกิจ 2. การประกาศเขตควบคุมมลพิษ ตั้งแต่วันที่ 2 ธันวาคม 2569 เพื่อสร้างความเชื่อมั่นให้ประชาชน เกษตรกร และนักท่องเที่ยว และ 3. การฟื้นฟูแหล่งน้ำ เพิ่มระบบการกรองน้ำ โดยเริ่มทำเป็นลักษณะ Sandbox แล้วขยายพื้นที่ให้ทั่วถึง เพื่อความเชื่อมั่นทั้งน้ำเพื่อการบริโภคและน้ำเพื่อการเกษตร และในวันที่ 22 พฤศจิกายน 2569 จะลงพื้นที่จังหวัดเชียงราย เพื่อนำข้อสั่งการสู่การปฏิบัติอย่างมีประสิทธิภาพ

นายสุชาติ ชมกลิ่น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม กล่าวว่า ได้จัดตั้งคณะทำงานร่วมไทย – เมียนมา ด้านการจัดการคุณภาพน้ำ (JWG) โดยมีปลัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเป็นประธานฝ่ายไทย ซึ่งในการประชุมที่จะมีขึ้นในวันที่ 25 – 26 พฤศจิกายน 2569 ณ กรุงเทพมหานคร จะหารือการติดตั้งสถานีตรวจวัดคุณภาพน้ำฝั่งละ 4 จุด รวม 8 จุด เพื่อให้ทั้งสองประเทศสามารถตรวจวัดและเปรียบเทียบข้อมูลคุณภาพน้ำได้อย่างสอดคล้องกัน ส่วนการแก้ไขปัญหาภายในประเทศ ได้เร่งผลักดันการประกาศเขตควบคุมมลพิษบริเวณพื้นที่ริมแม่น้ำกก ระยะทางกว่า 150 กิโลเมตร ในฝั่งไทย เตรียมเสนอคณะกรรมการควบคุมมลพิษพิจารณาในวันที่ 27 พฤศจิกายน 2569 ก่อนเสนอคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติให้ความเห็นชอบ และประกาศในราชกิจจานุเบกษาตามมาตรา 59 พร้อมมอบหมายให้ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงใหม่และเชียงรายกำกับดูแลการจัดทำแผนบริหารจัดการพื้นที่แบบรวมศูนย์ เพื่อให้หน่วยงานในพื้นที่ดำเนินงานและสั่งการไปในทิศทางเดียวกัน

นอกจากนี้ ให้กรมควบคุมมลพิษจัดตั้งห้องปฏิบัติการตรวจวิเคราะห์ในจังหวัดเชียงใหม่และเชียงราย พร้อมพัฒนาจุดตรวจวัดประมาณ 20 จุด ครอบคลุมแม่น้ำกกและแม่น้ำสาขา เพื่อให้สามารถติดตามสถานการณ์ได้รวดเร็วและต่อเนื่อง อีกทั้งมอบหมายให้กรมทรัพยากรน้ำเร่งสำรวจและจัดหาแหล่งน้ำดิบเพิ่มเติม เพื่อรองรับผลกระทบจากปัญหามลพิษข้ามแดน นอกจากนี้ได้จัดหาแหล่งน้ำและระบบประปาชุมชนแล้ว และอยู่ระหว่างดำเนินการเพิ่มเติมอีก 14 แห่ง ครอบคลุมประชาชนประมาณ 20,000 คน เพื่อให้มีน้ำสะอาดสำหรับอุปโภคบริโภคและลดความวิตกกังวล นายพัฒนา พร้อมพัฒน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข กล่าวว่า กระทรวงสาธารณสุขเข้าเก็บตัวอย่างการปนเปื้อนสารหนูและโลหะหนักมาอย่างต่อเนื่อง โดยผลการตรวจที่จังหวัดเชียงรายและเชียงใหม่ ตั้งแต่ปี 2568 ถึงล่าสุด ตรวจน้ำไป 842 ตัวอย่าง อาหาร 507 ตัวอย่าง รวม 1,349 ตัวอย่าง ผลตรวจส่วนใหญ่อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน และได้วางมาตรการจัดการสารปนเปื้อนโลหะหนักในแหล่งน้ำ เพื่อลดการสัมผัส และคุ้มครองสุขภาพประชาชน เป็น 3 ระยะ คือ ระยะสั้น (0-3 เดือน) ตั้งศูนย์ปฏิบัติการส่วนหน้า เร่งตรวจน้ำและอาหารในพื้นที่เสี่ยง จัดหาน้ำสะอาดให้ประชาชน คัดกรองกลุ่มเสี่ยงและสื่อสารเตือนภัย ระยะกลาง (3-12 เดือน) สอบสวนและระบุแหล่งกำเนิด พัฒนาระบบเฝ้าระวังและขึ้นทะเบียนกลุ่มเสี่ยง ปรับปรุงระบบผลิตและบำบัดน้ำ เชื่อมฐานข้อมูลสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ ส่วนระยะยาว (1-5 ปี) บูรณาการความร่วมมือกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการฟื้นฟูและบริหารจัดการลุ่มน้ำ ควบคุมแหล่งกำเนิดมลพิษ พัฒนาระบบน้ำสะอาดชุมชน และติดตามผลกระทบสุขภาพระยะยาว

ข่าวที่เกี่ยวข้อง